აზოტის ოქსიდი: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
ფაილი:Trinitramide-3D-spacefill.png|<center>'''[[ტრინიტრამიდი]]''', N(NO<sub>2</sub>)<sub>3</sub>
</gallery>
 
==NO<sub>''x''</sub>==
{{მთავარი|NOx}}
 
სახელ NO<sub>''x''</sub>-ის (ხშირად იწერება როგორც NOx) ხსენებისას როგორც წესი იგულისხმება [[აზოტოვანი ოქსიდი|NO]] და [[აზოტის დიოქსიდი|NO<sub>2</sub>]]. ისინი შიდაწვის ძრავებში წარმოიქმნებიან. ეს ორი ატმოსფეროში კვალის სახით არსებული ნაერთი ნაერთი ძალიან დიდი მნიშვნელობის მქონეებია. დღის განმავლობაში [[ტროფოსფეროში]] არსებული NO რეაქციაში შედის ნახევრად-დაჟანგულ ორგანულ ნაერთებთან )ან [[ჰიდროპეროქსილის რადიკალი|პეროქსილის რადიკალთან]] და წარმოქმნის NO<sub>2</sub>-ს, რომელიც დღის სინათლით [[ფოტოდისოციაცია|ფოტოდისოცირდება]] და წარმოქმნის NO-ს:
 
:NO + CH<sub>3</sub>O<sub>2</sub> → NO<sub>2</sub> + CH<sub>3</sub>O
:NO<sub>2</sub> + მზის სინათლე → NO + O
 
მეორე რეაქციისას წარმოშობილი ჟანგბადის [[ატომი]] წარმოქმნის [[ოზონი|ოზონს]]. [[ტროპოსფერული ოზონი]]ს მთავარ წყაროს სწორედ ეს რეაქციები წარმოადგენენ. იმ ნახევრად-დაჟანგული ორგანული ნაერთს, რომელიც NO<sub>2</sub>-თან რეაქციაში შედიან, წარმოადგენს მაგალითად CH<sub>3</sub>O<sub>2</sub>, სხვა მრავალთან ერთად.
 
ამ რეაქციების სისწრაფე საკმაოდ დიდია, ამიტომ NO-სა და NO<sub>2</sub>-ს კონცენტრაცია თითქმის იგივე რჩება. ამ ციკლის გამო ლოგიკურია ეს ორი ნივთიერება ერთ ჯგუფს მივაკუთვნოთ (ამიტომაც ეძახიან მათ NO<sub>''x''</sub-ებს).
 
იმაზე დამატებით, რომ NO<sub>''x''</sub> [[ტროპოსფერული ოზონი]]ს მთავარ წყაროს წარმოადგენს, ადამიანის ჯანმრთელობისათვის ის თვითონაც საკმაოდ საშიშია.
 
წყალთან შეხებისას NO<sub>''x''</sub> ები [[აზოტმჟავა]]ს წარმოქმნიან, რომელიც მიწაში მოხვედრისას [[ნიტრატი|ნიტრატებს]] წარმოქმნის, რომელიც ერთერთი ყველაზე სასარგებლო სასუქია მცენარეებისათვის.
 
==წარმოებულები==
{{იხილეთ ასევე|ბირკლანდ-აიდის პროცესი}}
 
ამ ოქსიდების ბევრი დაჟანგული (კათიონური) და აღდგენილი (ანიონური) სახით წარმოქმნილი ნაერთები არსებობს: [[ნიტრიტი|ნიტრიტები]] (NO<sub>2</sub><sup>-</sup>), [[ნიტრატი|ნიტრიტები]] (NO<sub>3</sub><sup>-</sup>), [[ნიტრონიუმის იონი]] (NO<sub>2</sub><sup>+</sup>) და [[ნიტროზონიუმის იონი]] (NO<sup>+</sup>):
 
:NO<sub>2</sub><sup>+</sup> + e<sup>−</sup> → NO<sub>2</sub>
:NO<sub>2</sub> + e<sup>−</sup> → NO<sub>2</sub><sup>-</sup>
356

რედაქტირება