განყოფისათჳს ქართლისა და სომხითისა: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
'''განყოფისათჳს ქართლისა და სომხითისა''' — ანტიმონოფიზიტური ტრაქტატი, რომლის ავტორად მოხსენიებულია [[არსენ I (კათოლიკოსი)|არსენ კათალიკოსი]].
 
==შინაარსი==
ტრაქტატის ავტორის — არსენ კათალიკოსის ცხოვრების თარიღები უცნობია. სამეცნიერო ლიტერატურაში გამოთქმული ვარაუდები მერყეობს [[VII საუკუნე|VII]]-[[XIV საუკუნეებსსაუკუნე]]ებს შორის. ყველაზე უფრო გავრცელებული შეხედულებით იგი გაიგივებულია IX საუკუნის II ნახევრის მოღვაწესთან არსენ I დიდთან. არც ერთი ეს შეხედულება არ შეიძლება ჩაითვალოს საკმარისად დასაბუთებულად. არსენ საფარელის თხზულების წყაროები, ლექსიკა და ტერმინოლოგია, ავტორის ცოდნა კავკასიის ეკლესიების ისტორიისა, აძნელებს ტრაქტატის დათარიღებას XI საუკუნის II ნახევრზე უფრო ადრინდელი ხანით. არსენ საფარელის ტრაქტატი შეიცავს [[ამიერკავკასია|ამიერკავკასიის]] (უპირატესად სომხეთის[[სომხეთი]]ს) საეკლესიო და პოლიტიკურ ისტორიას [[ბიზანტია|ბიზანტიისა]] და ირანის[[ირანი]]ს იმპერიებთან ურთიერთობის ფონზე ([[IV საუკუნე|IV საუკუნის]] დასაწყისიდან [[726]] წლამდე). შედარებით დეტალურად არის წარმოდგენილი [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] შუა ხანა 80–იან წლებამდე და [[VII საუკუნემდესაუკუნე]]მდე, ვინაიდან, ავტორის აზრით, ამ დროს ჩამოყალიბდა [[სომხეთის მონოფიზიტური ეკლესია]]. არსენ საფარელის თხზულების ძირითადი წყაროა ჩვენამდე ბერძნულ ენაზე მოღწეული ანტიმონოფიზიტური ტრაქტატი "Narratio de rebus Armeniae" ("სომხეთის„სომხეთის მოვლენათა მატიანე"მატიანე“). ისტორიკოსი, ჩანს, სარგებლობდა ამ ტექსტის სომხური ორგინალით ([[VIII საუკუნე]]), როგორც თხზულებისათვის საერთო გეგმის შედგენისას, ისე VI–VII საუკუნეებში ცალკეული სიტუაციების აღწერისას. გარდა დასახელებული ტრაქტატისა, არსენ საფარელი თავისი თხზულების ძირითადი ნაწილისათვის იყენებს ბიზანტიელი მოღვაწის ფოტიოს კონსტანტინოპოლელის ეპისტოლეს ზაქარია სომეხთა პატრიარქისადმი ([[895]] წელი), [[იოანე დრასხანაკერტცისდრასხანაკერტცი]]ს "სომხეთის„სომხეთის ისტორიას“ ისტორიას(X საუკუნის 20–იანი წლები), ასოღიკის ([[სტეფანოს ტარონეცი]]) "მსოფლიო„მსოფლიო ისტორიას“ ისტორიას"(1004 წლის შემდეგ), ანონიმურ საეკლესიო ქრონიკას. შეიძლება იმის ვარაუდი, რომ არსენი იცნობდა ქართლისა და სომხეთის საეკლესიო იერარქთა მიმოწერას VII საუკუნის დამდეგს, [[იოანე ოძუნელისოძუნელი]]ს თხზულებას "კრებათა„კრებათა შესახებ“ შესახებ"(726–728 წლები), მანაზკერტის [[726]] წლის ადგილობრივ საეკლესიო კრების კანონებს. ტრაქტატში თითქმის მთლიანად იგნორირებულია VI საუკუნის II ნახევრი; IV–V საუკუნეებში კავკასიაში რელიგიური სიტუაციის გადმოსაცემად ავტორი იყენებს აგათანგელოსის[[აგათანგელოსი]]ს, [[მოვსეს ხორენაცისახორენაცი]]სა და [[ლაზარ ფარპეცისფარპეცი]]ს "სომხეთის„სომხეთის ისტორიებს"ისტორიებს“. მხედველობაში მიღებულია აგრეთვე [[გრიგოლ განმანათლებელი|გრიგოლ განმანათლებლის]] "ცხოვრების"„ცხოვრების“ ქართული ვერსია და "საჰაკ„საჰაკ ჰართელის ხილვის"ხილვის“ ერთ–ერთიერთ-ერთი ვერსია. არსენ საფარელის თხზულებაში გვხვდება ისეთი ისტორიული ცნობები, რომლებიც სხვა წყაროებში არ არის დადასტურებული, რის გამოც იგი ზოგ შემთხვევაში პირველწყაროს მნიშვნელობას იძენს. თხზულების ფართო ქრონოლოგია და არეალური ჩარჩოები, გამოყენებული დიდძალი ქართული, სომხური და ბერძნული ენებზე, უცხოენოვანი ლექსიკა, ტერმინები ქართულ ენაზე თარგმანებით მოწმობს ავტორის დიდ ერუდიციას და ენების ცოდნას. არსენ საფარელს ეკუთვნის შუა საუკუნეების იმ ქართველ მოღვაწეთა წრეს, რომელიც საეკლესიო განხეთქილებას კავკასიასი განიხილავდა, როგორც გარეშე ძალდატანებით გამოწვეულ პოლიტიკურ აქტს და არა შინაგან აუცილებლობას. იგი გმობს მონოფიზიტობას[[მონოფიზიტობა]]ს, მაგრამ დარწმუნებულია სომეხი ხალხის "უბრალოებაში"„უბრალოებაში“, რომელმაც მართლმადიდებლობას[[მართლმადიდებლობა]]ს გადაუხვია სპარს მეფეთა "ნებით"„ნებით“.
 
==ლიტერატურა==