პირველი მსოფლიო ომი: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
((ბოტი: Armisticebrestlitovsk.jpg შეიცვალა Map_Treaty_of_Brest-Litovsk-en.jpg-ით))
'''პირველი მსოფლიო ომი (1914-1918)''', აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ყველა ომის დასრულების ომი''', იყო ერთ-ერთი ყველაზე ფართომასშტაბიანი სამხედრო კონფლიქტი კაცობრიობის ისტორიაში ([[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომამდე]]), რომელსაც დაახლოებით 9 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.
 
მოკავშირეთა ძალებმა [[დიდი ბრიტანეთი|ბრიტანეთის]], [[საფრანგეთი]]ს, [[რუსეთი]]სა და მოგვიანებით, [[იტალია|იტალიისა]] და [[აშშ]]-ის მეთაურობით დაამარცხეს ცენტრალური ძალები [[გერმანიის იმპერია|გერმანიის იმპერიის]], [[ავსტრო-უნგრეთის იმპერია|ავსტროავსტრია-უნგრეთისა]] და [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიის]] აქსისში.
 
ბრძოლების უდიდესი ნაწილი განხორციელდა დასავლეთის ფრონტის გასწვრივ [[ჩრდილოეთის ზღვა|ჩრდილოეთის ზღვიდან]] [[შვეიცარია|შვეიცარიის]] საზღვრამდე. აღმოსავლეთის ფრონტზე, კონფლიქტის მასშტაბი იგივე იყო, თუმცა ინფრასტრუქტურის განუვითარებლობის გამო ტექნიკურად ნაკლებად აღჭურვილი. შეტაკებები განხორციელდა ზღვაზე და მის ქვეშ, და პირველად ისტორიაში - ჰაერშიც.
 
ომს შედეგად ოთხი იმპერიის დაშლა მოჰყვა: ავსტროავსტრია-უნგრეთის, გერმანიის, ოსმალეთისა და რუსეთის. გერმანიამ დაკარგა მისი ზღვისიქითა იმპერია და ახალი სახელმწიფოები - [[ჩეხოსლოვაკია]], [[პოლონეთი]] და [[იუგოსლავია]] შეიქმნა. ამ ომის შედეგები მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახდა მეორე მსოფლიო ომის განვითარებაში დაახ. 20 წლით გვიან.
 
== ომის წინა პერიოდი და გამომწვევი მიზეზები ==
=== [[ევროპა|ევროპის]] პოლიტიკური მდგომარეობა [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ===
 
XX საუკუნის დასაწყისში ევროპა იყო მსოფლიო პოლიტიკის ცენტრი, აღმოსავლეთით მდებარეობდა უზარმაზარი [[რუსეთის იმპერია]], დასავლეთით [[პრუსია]]სთან ომის შედეგად დაკნინებული [[ავსტრო-უნგრეთი|ავსტრია-უნგრეთი]] და [[საფრანგეთი|საფრანგეთთან]] ომში გამარჯვებული და გაძლიერებული [[გერმანიის იმპერია]]. გერმანიის და საფრანგეთის შეიარაღებული ძალები ძალიან ძლიერი იყო, გერმანიას სურდა მზარდი ამბიციების დაკმაყოფილება, ხოლო [[საფრანგეთი]] ოცნებობდა [[ელზასი|ელსაზისელზასის]] და [[ლოტარინგია|ლოტარინგიის]] დაბრუნებაზე. მიუხედავად ამისა ევროპის ყველაზე ძლიერი სახელმწიფო მაინც [[ბრიტანეთის იმპერია|ბრიტანეთი]] რჩებოდა. ბრიტანეთის იმპერიას ეკავა დედამიწის მეექვსედი ნაწილი. ამხელა იმპერიის შესანარჩუნებლად ბრიტანელებს მსოფლიოში საუკეთესო [[სამეფო ფლოტი|ფლოტი]] ჰყავდათ.
 
ევროპის გარეთ არსებობდა ორი ძლიერი სახელმწიფო, რომლებიც აქტიურად ცდილობდნენ საერთაშორისო ასპარეზზე გამოსვლას, ეს იყო [[აშშ|ამერიკის შეერთებული შტატები]] და [[იაპონია]]. ბოლო ათწლეულების მანძილზე აშშ-ს ეკონომიკა საგრძნობლად წინ წავიდა და ქვეყანაში არ წყდებოდა იმიგრანტების დინება. იაპონია კი, რომელიც [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] შუა პერიოდამდე ჩაკეტილ ცხოვრებას ეწეოდა, ახლა ცდილობდა დაწეოდა სამხედრო და ტექნოლოგიურ სფეროში დასავლეთ ევროპას. [[ჩინეთი|ჩინეთთან]] და რუსეთთან ომებში მათ გამარჯვება მოიპოვეს, რამაც უბიძგა მათი ამბიციებისამბიციები ზრდასგაზარდა.
 
გერმანიას XX საუკუნის დასაწყისიდან სურდა სხვა ევროპული ქვეყნებისავითქვეყნების მსგავსად მოეპოვებინა აფრიკაში და აზიაში კოლონიები. რიგ კოლონიალურ კონფლიქტებში გერმანელები ეხმარებოდნენ აჯანყებულ ერებს, საფრანგეთისა და ინგლისის წინააღმდეგ, რის გამოც გერმანიის ურთიერთობები ინგლისთან და საფრანგეთთან სერიოზულად დაიძაბა.
 
ამ კოლონიალურმა კონფლიქტებმა გამოიწვია ევროპაში რამდენიმე მტრული ბანაკის ჩამოყალიბება. გერმანელებმა და ავსტრიელებმა შექმნეს თავდაცვითი კოალიცია, იტალია დაუკავშირდა საფრანგეთს, გერმანიის ინდუსტრიის ზრდით შეწუხებულმა ინგლისმა კი შექმნა კავშირები საფრანგეთთან და რუსეთთან, ამ კავშირს [[ანტანტა]] ეწოდა.
 
* [[საფრანგეთი]]ს მთავარი მიზანი იყო,დაებრუნებინა [[ელზასი]] და [[ლოთარინგია]], რომლებიც გერმანიის იმპერიის ნაწილი იყო.
* რევანში გერმანიაზე 1870–1871 [[1870]]–[[1871]]<nowiki/>წლებში პრუსიასთან განცდილი მარცხის გამო.
* უნდა დამთავრებულიყო [[პრუსია|პრუსიის]] ჰეგემონია ცენტრალურ [[ევროპა]]ში.
* საფრანგეთს სურდარაინის ანექსიამიწების მოეხდინაანექსირება რაინისსურდა მიწებისა, [[ბელგია]] და [[ლუქსემბურგი]] შეუერთდებოდა საფრანგეთს.
* [[ზაარლანდი]]ს ანექსია მოხდებოდაანექსირება.
* გაიზრდებოდა საფრანგეთის პოზიცია [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთში]].