რიო-დე-ჟანეირო: განსხვავება გადახედვებს შორის

replaced: სათაო → სათავო (2)
(replaced: სათაო → სათავო (2))
[[File:Cristo nuvem.JPG|thumb|right|ღრუბლები [[ქრისტეს ქანდაკება რიო-დე-ჟანეიროში|ქრისტეს ქანდაკების]] ქვეშ]]
[[File:Morro do Pão de Açúcar 09-2009.jpg|thumb|right|[[შაქრისთავა მთა|შაქრისთავა მთის]] ხედი, ქალაქისთვის ტიპური დღე]]
რიოს [[კლიმატი]] ტროპიკული [[სავანა|სავანის]] ტიპისაა, რომელიც [[კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია|კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის]] მიხედვით მჭიდროდ ესაზღვრება ტროპიკულ [[მუსონური კლიმატი|მუსონურ კლიმატს]] და ხასიათდება ხანგრძლივი წვიმიანი პერიოდით [[დეკემბერი|დეკემბრიდან]] [[მარტი|მარტამდე]].<ref>[http://www.weather.com/activities/travel/businesstraveler/nutshell/rio_dg.html Rio de Janeiro Destination Guide] from The Weather Channel. Retrieved December 2, 2007.</ref> ქალაქის შიდა ნაწილში, [[ზაფხული]]ს ტემპერატურა 40 &nbsp;°C (104 &nbsp;°F)-ს ზემოთაა, თუმცა ეს იშვიათად და თვეების საშუალო ტემპერატურა 27 &nbsp;°C (81 &nbsp;°F)-ია.
 
სანაპიროს გასწვრივ, ერთმანეთის მონაცვლეობით ქრის [[ბრიზი|ბრიზები]], ხან სანაპიროდან და ხანაც სანაპიროს მიმართულებით, რაც ტემპერატურას ზომიერს ხდის. თავის გეოგრაფიული მდებარეობის გამო, განსაკუთრებით [[შემოდგომა]]სა და [[ზამთარი|ზამთარში]], ქალაქში ხშირად აღწევს [[ანტარქტიდა|ანტარქტიდიდან]] წამოსული ჰაერის ცივი მასები, რაც [[ამინდი]]ს ხშირ ცვალებადობას განაპირობებს. ზაფხულობით განსაკუთრებით ხშირია კოკისპირული [[წვიმა|წვიმები]], რომლებიც კატასტროფულ დატბორვებსა და [[მეწყერი|მეწყერებს]] იწვევს. მთიან არეალებში ნალექების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი ფიქსირდება, რადგან ეს მთები [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტის ოკეანიდან]] წამოსული ტენიანი ქარებისთვის ბარიერს წარმოადგენს.<ref>[http://www.brazilmycountry.com/rio-de-janeiro-weather.html Rio de Janeiro Weather Forecast & Climate - Weather In Rio de Janeiro, Brazil<!-- Bot generated title -->]</ref>
დაახლოებით იმავე გარეუბანში, სადაც 2012 წლის მარტში ყინულის ბურთები მოვიდა (''granizo''), უფრო ადრე, 2011 წლის იანვარში [[ტორნადო]]ს მსგავსი ფენომენი დაფიქსირდა, პირველად რეგიონის ისტორიაში, რამაც ელექტორსისტემის ავარია გამოიწვია, მაგრამ არა სხვა ფატალური შედეგები..<ref>{{pt}} {{cite news| url=http://g1.globo.com/bom-dia-brasil/noticia/2011/01/tornado-causa-destruicao-em-nova-iguacu-no-rio-de-janeiro.html|title=Tornado is responsible for havoc in Nova Iguaçu, Rio de Janeiro |publisher=Globo|date=2011-01-20 | accessdate=11 April 2012}}</ref><ref name="9guaçutornado" /> [[მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაცია]] [[ბრაზილია]]ს, განსაკუთრებით კი მის სამხრეთ–აღმოსავლეთ რეგიონს აფრთხილებს, რომ ისეთი კატასტროფები, როგორიც იყო რიო–დე–ჟანეიროს [[2011]] წლის დატბორვები და [[მეწყერი|მეწყერები]], იზოლირებული ფენომენები არაა და მომდევნო წლებში ბრაზილია ცუდი ამინდებისთვის მზად უნდა იყოს. „ეს არ იყო იზოლირებული მოვლენა. ბრაზილიაში მომხდარი ეს მოვლენა ადასტურებს მსოფლიო ტენდენციას, რომ შტორმები თანდათან გაძლიერდება და ისეთ ადგილებში, სადაც მანამდე ის არ ფიქსირდებოდა იგივე სიძლიერის იქნება“ — აღნიშნა პუპაკუმარ კოლიმ — მსოფლიო კლიმატოლოგიის ორგანიზაციის ექსპერტმა კლიმატოლოგიური ფენომენების დარგში.<ref name="9guaçutornado">{{pt}} {{cite news| url=http://www.gazetadopovo.com.br/chuvadevastadora/conteudo.phtml?tl=1&id=1088896&tit=Tornado-causa-estragos-em-Nova-Iguacu|title=Tornado is responsible for havoc in Nova Iguaçu |publisher=Gazeta do Povo|date=2011-01-21 | accessdate=11 April 2012}}</ref>
 
საშუალო წლიური მინიმალური ტემპერატურაა 21 &nbsp;°C (70 &nbsp;°F), საშუალო წლიური მაქსიმუმი 27 &nbsp;°C (81 &nbsp;°F), ზოგადად საშუალო წლიური კი 23 &nbsp;°C (73 &nbsp;°F). ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელი 1 175 მმ-ს შეადგენს. INMET-ის მონაცემების თანახმად, მინიმალური ტემპერატურა 4,8 &nbsp;°C (41 &nbsp;°F) [[1928]] წლის [[ივლისი|ივლისში]] დაფიქსირდა კამპუ-სუს-აფონსოს გარეუბანში, აბსოლუტური მაქსიმუმი 44 &nbsp;°C (111 &nbsp;°F) კი იმავე წლის [[თებერვალი|თებერვალში]]. [[XXI საუკუნე|XXI საუკუნის]] მანძლზე, ყველაზე დაბალი ტემპერატურა 8,1 &nbsp;°C (47 &nbsp;°F) ვილა-მილიტარში დაფქსირდა [[2011]] წლის [[ივლისი 2011|ივლისში]].<ref name="portal web Terra">{{cite web|url=http://noticias.terra.com.br/brasil/noticias/0,,OI5232398-EI8139,00-Rio+de+Janeiro+tem+madrugada+mais+fria+desde+o+ano.html |title=Record lowest temperature since 7.3°C(45 °F) in 2000 |accessdate=February 2012}}</ref> 10 &nbsp;°C (50 &nbsp;°F)-ზე ნაკლები ტემპერატურა ქალაქისთვის იშვიათობაა. ტემპერატურა იცვლება სიმაღლის, სანაპიროდან დაშორებისა და მცენარეული საფარის ტიპების მიხედვით. [[ზამთარი|ზამთარში]] ტემპერატურა რბილია და მოდის ნაკლები წვიმა, ვიდრე [[ზაფხული|ზაფხულში]].
 
ზღვის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 23–24 &nbsp;°C (73–75 &nbsp;°F), ივლის-ოქტომბერში 22 &nbsp;°C (72 &nbsp;°F) და თებერვალ-მარტში 26 &nbsp;°C (79 &nbsp;°F).<ref name="weather2travel">{{cite web|url=http://www.weather2travel.com/climate-guides/brazil/rio-de-janeiro.php |title=Rio de Janeiro Climate Guide |accessdate=2011}}</ref> ყველაზე ტენიანი და ყველაზე მშრალი თვეებია [[დეკემბერი]] და [[აგვისტო]] შესაბამისად.
 
{{ინფოდაფა ამინდი
მრავალი წლის მანძილზე, რიო ბრაზილიის მეორე უმსხვილეს ინდუსტრიულ კვანძად იქცა. განვითარებულია ნავთობგადამამუშავებელი საწარმოები, [[გემთმშენებლობა]], [[ფოლადი]]სა წარმოება და [[მეტალურგია]], ნავთობქიმიური მრეწველობა, ქიმიური მრეწველობა, [[ტექსტილი]], საგამომცემლო საქმიანობა, ფარმაცევტიკა, სასმელების წარმოება, [[ცემენტი]]სა და [[ავეჯი]]ს წარმოება. რიო-დე-ჟანეიროს საფონდო ბირჟა (BVRJ), რომელიც დღეს მხოლოდ სამთავრობო ფასიან ქაღალდებს ყიდის, [[1845]] წელს დაარსდა და ბრაზილიაში პირველ საფონდო ბირჟას წარმოადგენდა; მდებარეობს ცენტრალურ რეგიონში.
 
როდესაც რიო [[ბრაზილია|ბრაზილიის]] დედაქალაქი იყო, იგი საკმაოდ მიმზიდველი იყო კომპანიებსათვის, რადგან ქალაქში წარმოდგენილი იყო საზოგადოების მნიშვნელოვანი სექტორი და ხელისუფლება. ქალაქი თავიანთ [[შტაბ-ბინა|შტაბ-ბინების]] განსათავსებლად არჩიეს ისეთმა კომპანიებმა, როგორებიცაა Petrobras, Eletrobras, Caixa Econômica Federal და Vale (რომელიც 1990-იან წლებში პრივატიზებულ იქნა). [[1960]] წელს დედაქალაქის [[ბრაზილია (ქალაქი)|ბრაზილია]]ში გადატანის შემდეგ, რიო კვლავ იზიდავდა კომპანიებს, განსაკუთრებით [[კამპუსის აუზი|კამპუსის აუზში]] ნავთობსაბადოების აღმოჩენის შემდეგ, რომელიც ბრაზილიის ნავთობპროდუქტების უდიდეს წილს აწარმოებს. ამ ფაქტმა რიოში ნავთობისა და გაზის მრავალი კომპანიის დამკვიდრება განაპირობა, მათ შორის ისეთების, როგორებიცაა [[Royal Dutch Shell]]-ის, EBX Group-ისა და Esso-ს ბრაზილიური ფილიალები. რიო-დე-ჟანეიროშია ასევე განთავსებული მნიშვნელოვანი სახელმწიფო ინსტიტუტის — ბრაზილიის განვითარების ბანკის (BNDES) სათაოსათავო ოფისი. ამავე დროს, ქალაქში განთავსებულია მსხვილი სატელეკომუნიკაციო კომპანიების შტაბ-ბინები, მაგალითად Intelig-ის, Oi-სა და Embratel-ის.
 
რიო მეორეა ეროვნულ [[მრეწველობა]]ში, ფინანსურ და მომსახურების სფეროებში და მხოლოდ სან-პაულუს ჩამორჩება. ეკონომიკაში ლიდერობს მომსახურების სფერო. ქალაქის ეკონომიკის მეორე უმთავრესი ასპექტებია [[ტურიზმი]] და გართობა. რიო ბრაზილიის პირველი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა როგორც [[ბრაზილიელები|ბრაზილიელთათვის]], ისე უცხოელთათვის.<ref>{{cite web|url=http://www.portalemfoco.com.br/artigos.php?pag=artigo&artigoid=150 |title=Tourism in Rio |publisher=Portalemfoco.com.br |accessdate=April 17, 2010}}</ref>
მრეწველობის მოზიდვის მიზნით, [[რიო-დე-ჟანეირო (შტატი)|შტატის]] ხელისუფლებამ ქალაქის გარეუბნებში მნიშვნელოვანი არეალები გამოყო, როგორც ინდუსტრიული რაიონები, რომლებიც უზრუნველყოფილია ინფრასტრუქტურით და მოქმედებს სპეციალური პირობები მიწის შეძენაზე. რიოს მეტროპოლიური არეალის მანუფუქტურული განვითარებისათვის ძირითადად გამოიყენება [[რიო-დე-ჟანეირო (შტატი)|რიო-დე-ჟანეიროს შტატის]] ჩრდილოეთით მდებარე მინდვრებზე მოპოვებული [[ნავთობი]] და [[გაზი]], რითაც მას საშუალება ეძლევა ინდუსტრიის ახალი ინვესტიციებით გაეჯიბროს სხვა მთავარ ქალაქებს.<ref>[http://agricultura.ruralbr.com.br/noticia/2010/09/rio-de-janeiro-sera-a-capital-do-petroleo-entre-os-dias-13-e-16-de-setembro-3035609.html Rio de Janeiro será a capital do petróleo entre os dias 13 e 16 de setembro - Agricultura |RuralBR<!-- Bot generated title -->]</ref>
 
ისევე, როგორც დამუშავებითი მრეწველობაში, რიო მნიშვნელოვანი ფინანსური ცენტრია და ბიზნესის დონით ფინანსურ ბაზარსა და საბანკო სექტორში მეორე ადგილზეა [[სან-პაულუ]]ს შემდეგ. მისი ფასიანი ქაღალდების ბაზარი, მიუხედავად იმისა, რომ სან-პაულუსთან შედარებით შემცირდა, მაინც ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესია. რიოს ნავსადგურის სიახლოვის გამო, ბრაზილიის ექსპორტ-იმპორტის მრავალი კომპანია ქალაქში სათაოსათავო ოფისითაა წარმოდგენილი. დიდ რიო-დე-ჟანეიროს არეალში, რომელსაც ბრაზილიის მასშტაბით ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავლის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვს, უმნიშვნელოვანესია საცალო ვაჭრობა. ქალაქის ცენტრში ფუნქციონირებს საცალო ვაჭრობის მრავალი მაღაზია, გარკვეული ნაწილი კი რაიონების კომერციულ არეალებშია მომოფანტული, სადაც სავაჭრო ცენტრები, სუპერმარკეტები და სხვა საცალო ბიზნესები ფართო სამომხმარებლო ვაჭრობის მნიშვნელოვან დონეს იკავებს.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/504192/Rio-de-Janeiro/29045/Climate# |title=Economy of Rio |publisher=Britannica.com |accessdate=April 17, 2010}}</ref>
 
რიო-დე-ჟანეიროში განთავსებულია უმთავრესი ბრაზილიური გართობისა და მედია კომპანიები, მაგალითად [[გლობო|ორგანიზაცია გლობო]] და [[ბრაზილია|ბრაზილიის]] მთავარი გაზეთები: ''Jornal do Brasil, O Dia'' და ''Business Rio''. მსოფლიოს უმთავრეს პარმაცევტულ კომპანიებს თავიანთ ბრაზილიური წარმომადგენლობები გახსნილი აქვთ რიოში; მაგალითად [[Merck KGaA|Merck]]-ს, Roche-ს, Arrow-ს, Darrow-ს, [[Baxter International|Baxter]]-ს, Mayne-სა და Mappel-ს.
|publisher=G1|date=January 2, 2012|accessdate=May 9, 2012}}</ref> კონდიცირებულში კი R$ 2,85 – R$ 5,40.<ref>{{cite web|url=http://www.rio.rj.gov.br/web/smtr/exibeconteudo?article-id=2422761|title=Novas tarifas de ônibus com ar condicionado e da integração ônibus-metrô|publisher=SMTR - Secretaria Municipal de Transportes|date=January 2, 2012|accessdate=May 9, 2012}}</ref> სისტემა შედარებით უსაფრთხოა დღისით, ვიდრე ღამით.<ref>{{cite web|url=http://www.tripadvisor.com/Travel-g303506-s303/Rio-De-Janeiro:Brazil:Public.Transportation.html |title=Bus – Transportion in Rio |publisher=Tripadvisor.com |accessdate=April 17, 2010}}</ref> სისტემით სარგებლობისათვის აუცილებელია სპეციალური ელექტრონული ბარათი.
 
ასევე არსებობს სხვა სახის ადგილობრივი ავტობუსები, რომელთაც „Frescão“-ს უწოდებენ. ეს ავტობუსები რამდენიმე გზაზე მოძრაობს, მათ შორის მთავარია ცენტრალური ზონიდან ბოტაფოგოსაკენ; კოპაკაბბანიდან და იპანემიდან ლებლონისკენ, ასევე საერთაშორისო აეროპორტიდან ბარასკენ, პლაჟის გზის გავლით. მათში დამონტაჟებულია კონდიცირება და ჰაერის ტემპერატურა 22 &nbsp;°C (72 &nbsp;°F)-ს შეადგენს, შესაბამისად, ამ უფრო კომფორტული ავტობუსებით მგზავრობა შედარებით ძვირი — R$ 6,00 - R$ 12,00 ღირს.<ref>{{cite web|url=http://www.realautoonibus.com.br/Site/NossasLinhas-Premium-00,undefined,REAL72219720120509134104-2.html|title=Nossas Linhas - Premium|publisher=Real Auto Ônibus|accessdate=May 9, 2012}}</ref> თუმცა, აღნიშნული ავტობუსები მხოლოდ შაბათ-კვირას მოძრაობს. ავტობუსები შედარებით ხშირი განრიგით დადიან დილისა და საღამოს პიკის საათებში.
 
2016 წლის ოლიმპიური თამაშებისათვის მიმდინარეობს სწრაფი ავტობუსების სისტემის მშენებლობა, რომელიც ბარა-და-ტიჟუკას ქალაქის მთავარ კვარტლებთან დააკავშირებს.