ემბრიოლოგია: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
(Bot: 55 ენათაშორისი ბმული გადატანილია Wikidata_ზე, d:q131683)
{{გადასაწერი}}
'''ემბრიოლოგია''' — მეცნიერება [[ორგანიზმი]]ს ფორმირების პროცესის შესახებ ინდივიდუალური განვითარების პერიოდში. [[სურათი:Blastulation.png|right|240px|thumb|'''1''' - მორულა, '''2''' - ბლასტულა]]
 
'''ემბრიოლოგია''' — მეცნიერება [[ორგანიზმი]]ს ფორმირების პროცესის შესახებ ინდივიდუალური განვითარების პერიოდში. [[სურათი:Blastulation.png|right|240px|thumb|'''1''' - მორულა, '''2''' - ბლასტულა]]
{{ესკიზი-ბიოლოგია}}
== ჩამოყალიბება ==
XVIII-XIX საუკუნეენბში, როდესაც ინტენსიურად შეისწავლებოდა ჩანასახის განვითარების სტადიები, [[ნატურალიზმი|ნატურალისტები]] ხმარობდნენ ტერმინს “ემბრიოლოგია”. [[ჩარლზ დარვინი|ჩარლზ დარვინის]] შრომების გამოქვეყნების შემდეგ კი მეცნიერებმა დაიწყეს სხვადასხვა ორგანიზმების განვითარების შედარებითი შესწავლა და ასე წარმოიშვა შედარებითი ემბრიოლოგია. შემდგომში, დრიშისა და შპემანის ბრწყინვალე ექსპერიმენტების საფუძველზე, გამოიკვეთა ინდივიდუალური განვითარების მექანიზმების ანალიზის ახალი გზები და საშუალებები, რის შედეგად განვითარდა ექსპერიმენტული ემბრიოლოგია. პარალელურად ხდებოდა ემბრიონული და პოსტემბრიონული განვითარებისათვის დამახასიათებელი მოვლენების შესწავლა ბიოქიმიური, [[ციტოლოგია|ციტოლოგიური]], გენეტიკური, მოლეკულური და სხვა მეთოდების გამოყენებით, რამაც საბოლოოდ ცხადჰყო, რომ ყველა ეს მიმართულება ერთი საერთო ხის ტოტებს წარმოადგენს და მათი განცალკევება მართებული არ იქნებოდა. სწორედ მაშინ წარმოიშვა ცნება “განვითარების ბიოლოგია”, რომელმაც გააერთიანა ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი მიმართულება. განვითარების ბიოლოგიის დაბადების თარიღად ითვლება [[1968]] წლის აგვისტო, როდესაც ემბრიოლოგთა საერთაშორისო კონგრესზე [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], ქალაქ [[ორსე|ორსეში]] ემბრიოლოგთა საერთაშორისო საზოგადოებას სახელი გადაარქვეს და უწოდეს განვითარების ბიოლოგთა საერთაშორისო საზოგადოება.
== განვითარების ისტორია ==
ემბრიოლოგიის განვითარების ისტორიის განხილვისას აუცილებელია აღინიშნოს [[კარლ ერნსტ ფონ ბერი|კარლ ერნსტ ფონ ბერის]] შრომები. ბერმა პირველმა გაუსვა ხაზი იმ ფაქტს, რომ განვითარების პროცესში ცხოველთა მსხვილი ჯგუფისთვის დამახასიათებელი ნიშან-თვისებები ჩანასახში ვლინდება უფრო ადრე, ვიდრე სპეციფიკური, ინდივიდუალური ნიშან-თვისებები (ჯერ ვლინდება ტიპის ნიშან-თვისებები, შემდეგ კლასის, რიგის და ა.შ). ამ კონცეპციას ხშირად ბერის კანონს უწოდებენ. ბერმა პირველმა მოგვცა წარმოდგენა ჩანასახოვან ფურცლებზე, თუმცა ჩანასახოვანი ფურცლებისა და აგრეთვე სასქესო უჯრედების ნამდვილი მნიშვნელობა გასაგები გახდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც შვანმა და [[შლეიდენი|შლეიდენმა]] ჩამოაყალიბეს უჯრედული თეორიის საფუძვლები.
რუსი ემბრიოლოგის კოვალევსკის შრომებზე დაყრდნობით, [[ერნსტ ჰეკელი|ერნსტ ჰეკელმა]] ჩამოაყალიბა ზოგადი [[ბიოგენეტიკა|ბიოგენეტიკური]] კანონი, რომლის მიხედვით ონტოგენეზი ფილოგენეზის მოკლე განმეორებაა. დაბალორგანიზებული ცხოველებისთვის დამახასიათებელი ნიშან-თვისებების გამოვლინებას მაღალორგანიზებული ცხოველების განვითარების დროს რეკაპიტულაციის მოვლენა უწოდეს (მაგ., კუდის, ლაყუჩოვანი ნაპრალების განვითარება ადამიანის ჩანასახში).
== თანამედროვე ეპოქაში ==
დღესდღეობით მიღებულია განვითარების გენეტიკური თეორია, რომელმაც ფაქტიურად გააერთიანა პრეფორმიზმისა და ეპიგენეზის რაციონალური იდეები. ამ თეორიის თანახმად, ჩანასახში მზა სტრუქტურები არ არსებობს, მაგრამ თვით განვითარების პროცესი მეტნაკლებად ზუსტადაა პროგრამირებული. ჩანასახში პრეფორმირებულია არა სტრუქტურები, არამედ განვითარების პროგრამა გენეტიკური ინფორმაციის სახით.
== რესურსები ინტერნეტში ==
* {{lang-en|}}[http://www.embryology.ch/indexdu.html ონლაინ კურსები ემბრიოლოგიაში]
{{თარგი:ბიოლოგიის ძირითადი დარგები}}
 
170

რედაქტირება