ტიბეტის მთიანეთი: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
ტიბეტის მთიანეთი მოქცეულია ხმელთაშუა ზღვის გეოსინკლინურ სარტყელში. წარმოადგენს [[შუალედი მასივი]]ს იერის წარმონაქმნს. ტიბეტის მთიანეთში გამოყოფენ სხვადასხვა გეოლოგიური განვითარების ისტორიის მქონე რაიონებს. ჩრდილო ტიბეტი უმთავრესად აგებულია ზედა პალეოზოური კარბონატული და ცარცული წითელი ფერის ქანებით; ყარაყორუმ-ტანგლის რაიონში გავრცელებულია [[პერმული სისტემა|პერმული]] და [[ტრიასული სისტემა|ტრიასული ასაკის]] ზღვიური ნალექები; დიდი ტბების რაიონში ვრცელი ფართობი უკავია [[იურული სისტემა|იურულ]], კონტინენტურსა და ცარცულ ზღვიურ ნალექებს; განდისიშანის რაიონი (ტრანსჰიმალაი) აგებულია კარბონული და პერმული ქვიშა-ფიქლოვანი ქანებით, ცარცული ვულკანური ქანებითა და [[გრანიტი|გრანიტებით]]; ცანგპოსა და ინდის ზემოთის რაიონი აგებულია ცარცულ-პალეოგენური ქვიშა-ფიქლიანი ქვიშით. [[კაინოზოური ჯგუფი|კაინოზოური ერის]] შუა ხანამდე ტიბეტის მთანეთი უმთავრესად განიცდიდა დაძირვას და მისი დიდი ნაწილი ზღვას ეკავა. აზევება მან გვიანდელ [[კაინოზოური ჯგუფი|კაინოზოურ ერაში]] განიცადა. ამჟამად ტიბეტის მთიანეთი ახალგაზრდა ვულკანიზმის არეა, ბევრია თერმული წყარო, ახასიათებს დიდი [[სეისმურობა]]. ტიბეტის მთიანეთში არის [[ოქრო]]ს, [[კასიტერიტი]]ს, [[პოლიმეტალების მადნებისა]] და [[ქვანახშირი]]ს საბადოები. გაუმდინარე ტბებში სოდისა და ბორაკის დიდი მარაგია.
 
ტიბეტის მთიანეთის [[ჰავა]] მკაცრია და მშრალი. [[ზამთარი]] ხანგრძლივია და მცირეთოვლიანი, ყინვები — 32°C-მდე აღწევს. [[ზაფხული]] გრილია. ხშირია [[წაყინვა|წაყინვები]]. ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ ნაწილში უფრო თბილი ჰავაა. ტიბეტის მთიანეთის დიდ ნაწილზე 100-200 მმ ნალექი მოდის წელიწადში, კიდეებზე — 500 მმ, სამხრეთში — 700-100001000 მმ. ჩანგტანში [[თოვლის მიჯნა]] დაახლოებით 6000 მ სიმაღლეზე გადის. განსაკუთრებით ბევრი მყინვარია ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ ნაწილში.
 
ტიბეტის მთიანეთი უმთავრესად დახშული აუზია. სამხრეთ და აღმოსავლეთ კიდეზე სათავე აქვს მდინარეებს: ხუანხეს[[ხუანხე]]ს, იანძის[[იანძი]]ს, [[მრკონგი|მეკონგს]], [[სალუინი|სალუინს]], ბრაჰმაპუტრას[[ბრაჰმაპუტრა]]ს და სხვა. ტექნონიკური ღრმულების ძირზე ბევრია წყალმცირე მლაშე ტბა, მათ შორის [[ნამცო]], [[სელინგი]] და სხვა, რომელთაც დაბალი და დაჭაობებული ნაპირები აქვთ. ტბები ნოემბრიდან მაისამდე გაყინულია.
 
ტიბეტის მთიანეთში განვითარებულა მაღალმთიანეთის სტეპისა და უდაბნოს ნიადაგები, კიდეებზე — მდელოსტეპისა და მთის მდელოს ნიადაგები. ჭარბობს მაღალმთიანეთის ცივი უდაბნო და ნახევარუდაბნო მეჩხერი ბალახებითა და ბუჩქბალახებით, გვხვდება მარცვლოვანებიც. ჩანგტანის ჩრდილოეთ ნაწილში ხავსები და მღიერებია, ადგილ-ადგილ — მდელოები. ტიბეტის მთიანეთის აღმოსავლეთ და სამხრეთ კიდეზე მთის სტეპია, მდინარეთა ხეობების გასწვრივ — ბუჩქნარი და ტუგაის ტყე.
 
ცხოველებიდან ტუგაისტიბეტის მთიანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში ბინადრობენ გარეული ჩლიქოსნები: [[იაკი]], ანტილოპები — [[ორონგო]] და [[ადა]], [[კიანგი]], [[კუკუიამანი]], [[არხარი]]; ბევრია [[კურდღელი]], [[მგლინავა]], [[მემინდვრია]]. მტაცებლებიდან გვხვდება [[დათვი]], [[მგელი]], [[მელა]], [[ტურა]], [[ჯიქი]]; ფრინველებიდან — [[შურთხი]], [[საჯა]], [[მთიულა]], [[ჰიმალაიური ორბი]], [[გრძელკუდა ფსოვი]] და სხვა. სამხრეთ და აღმოსავლეთ კიდეზე მდელოსტეპის ცხოველებია — [[კაბარგუ]], [[მუშკი]]; ფრინველებიდან — [[ხოხობი]], [[მტრედი]], [[ძერა]], [[შავარდენი]] და სხვა.
 
== ლიტერატურა ==