იბერები (ესპანეთი): განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
(Bot: 38 ენათაშორისი ბმული გადატანილია Wikidata_ზე, d:q190992)
No edit summary
{{მრავალმნიშვნელოვნება*|იბერები}}
[[ფაილი:Dama d'Elx.jpg|thumbმინი|300px|იბერთა ქალღმერთი ელხი]]
'''იბერები''' ([[ბერძნ.]] Ibēres, [[ლათ.]] Hiberi, Hiberes) — [[ესპანეთი]]ს უძველესი მოსახლეობა. თავდაპირველად ცხოვრობდნენ სამხრეთ და აღმოსავლეთ ესპანეთის ტერიტორიაზე. შემდეგ - (ძვ. წ. VII-III სს.) მთელ [[პირენეს ნახევარკუნძული|პირენეს ნახევარკუნძულზე]]. წარმოშობით ჩრდილოეთი[[ჩრდილოეთ აფრიკა|ჩრდილოეთ აფრიკულ]] ტომებად მიიჩნევდნენმიიჩნევიან, ძველთაგანვე არსებობდა აზრი [[კავკასია|კავკასიის]] იბერებთა მათი ნათესაობის შესახებ ([[აპიანე ალექსანდრიელი]], [[სტრაბონი]]), რაც ცნობილი იყო [[ქართველები|ქართველი]] მოღვაწეებისთვის ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში ([[გიორგი მთაწმიდელი]]).
 
ჰიპოთეზა იბერებისა და ქართველ ტომთა ნათესაობის შესახებ დღესაც გადაუჭრელია. იბერულ ტომთაგან დაწინაურებულნი იყვნენ: [[ტურდეტანები]], [[ტურდულები]], [[ბასტეტანები]], [[კარპეტანები]], [[ინდიგეტები]], [[ედეტანები]] და სხვა. ტომები ერთიანდებოდნენ ქალაქური ტიპის გამაგრებულ სამოსახლოთა გარშემო ([[ნუმანცია]], [[სეგოვია]], [[ტარაგონია]] და სხვა. იბერიის კულტურის მნიშვნელოვან ცენტრს ტურდეტანების მხარე (ახლანდელი [[ანდალუსია]] და [[მურსია]]) წარმოადგენდა, სადაც ანტიკურ ავტორთა მიხედვით, [[ტარტესის სახელმწიფო]] არსებობდა (დაარსდა ძვ. წ. 1100 წელს). იბერების კულტებთან შერწყმის შედეგად ძვ. წ. VI-III საუკუნეებში ჩამოყალუბდა კელტიბერთა ტომი. იბერებ,აიბერებმა განიცადეს ფინიკიელებისა[[ფინიკიელები]]სა და ბერძნების[[ბერძნები]]ს გავლენა. ჰქონდათ საკუთარი დამწერლობა. ძვ. წ. V-III საუკუნეებში იბერია [[კართაგენი|კართაგენელებმა]] დაიპყრეს, ძვ. წ. III-II საუკუნეებში - [[რომაელები|რომაელებმა]] (ძვ. წ. XIX-XVIII მთლი [[ესპანეთი]] დაიპყრეს), ძვ. წ. II ს. - ახ. წ. I საუკუნეში მოხდა იმერებისიბერების რომანიზაცია.
 
ებერებისიბერების ხელოვნებამ ჩამოყალიბებული სახე მიიღო ძვ. წ. VIII საუკუნიდან; განსაკუთრებით განვითარდა იგი ძვ. წ. V-IV საუკუნეებში. ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან შემორჩენილია გორაკებზე აგებული ძვ.ძველი ქალაქების კედლების, კოშკების, სამლოცველოებისა და სამაროვნების ნანგრევები. ძვ. წ. IV-III საუკუნეებში იყენებდნენ რეგულარულ წყობას. ქმნიდნენ ადამიანთა და ზოომორფულ ფიგურებს (ძირითადად ძვ. წ. V-IV სს. უმთავრესად კირქვა), მცირე ზომის ბრინჯაოს[[ბრინჯაო]]ს გოტიკურ ფიგურებს, განვითარებული იყო ლითონის[[ლითონი]]ს მხატვრული დამუშავება, მოხატული კერამიკის დამზადება.
 
== ლიტერატურა ==