ხოსროიდები: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
'''ხოსროვიანები''' — მეორე ქართული სამეფო დინასტია [[ფარანავაზიანები|ფარანავაზიანთა]] შემდეგ [[ბაგრატიონები|ბაგრატიონებამდე]]. მართავდა იბერიას და კოლხეთს ახ. წ-აღ. [[III საუკუნე|III]]-[[VIII საუკუნე|VIII]] საუკუნეებში.
{{ვიკი}}
 
დინასტიას სათავე დაუდო სპარსეთის[[სპარსეთი]]ს შაჰის, [[ხოსრო დიდისდიდი]]ს უფროსმა ვაჟიშვილმა მიჰრანმა, რომელიც ქართულ ისტორიაში ცნობილია [[მირიან III |მირიან მეფის]] სახელწოდებით. ფარნავაზიანთა დინასტიის ხოსროვიანთა დინასტიით ჩანაცვლება გამოიწვია უკანასკნელი ფარნავაზიანი მეფის ასფაგურის[[ასფაგური]]ს გარდაცვალებამ სპარსეთის წინააღმდეგ ბრძოლისას-, როდესაც [[სომხეთი|სომხეთსა]] და [[ქვემო ქართლი|ქვემო ქართლში]] შემოჭრილი სპარსთა მარბიელი ლაშქრის წინააღმდეგ ოსეთიდან[[ოსეთი]]დან მოკავშირეების გამოყვანას აპირებდა. ასფაგურს მემკვიდრე ძე არ დარჩა.
'''ხოსროვიანები''' — მეორე ქართული სამეფო დინასტია ფარანავაზიანთა შემდეგ ბაგრატიონებამდე. მართავდა იბერიას და კოლხეთს ახ. წ-აღ. III-VIII საუკუნეებში.
 
{{ციტატა|,,და ესე ასფაგურ იყო უკანაჲსკნელი მეფე ფარნავაზიანთა ნათესავისაჲ"}}<ref>ლეონტი მროველი-ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ქართლის ცხოვრება. ტომი I. გვ. 52. ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა. თბ. 2012</ref>
დინასტიას სათავე დაუდო სპარსეთის შაჰის, ხოსრო დიდის უფროსმა ვაჟიშვილმა მიჰრანმა, რომელიც ქართულ ისტორიაში ცნობილია [[მირიან III |მირიან მეფის]] სახელწოდებით. ფარნავაზიანთა დინასტიის ხოსროვიანთა დინასტიით ჩანაცვლება გამოიწვია უკანასკნელი ფარნავაზიანი მეფის ასფაგურის გარდაცვალებამ სპარსეთის წინააღმდეგ ბრძოლისას-როდესაც სომხეთსა და ქვემო ქართლში შემოჭრილი სპარსთა მარბიელი ლაშქრის წინააღმდეგ ოსეთიდან მოკავშირეების გამოყვანას აპირებდა. ასფაგურს მემკვიდრე ძე არ დარჩა.
 
{{ციტატა|,,დახოლო ესედაესრულნეს ასფაგურმეფენი იყოქართლისანი უკანაჲსკნელი მეფე ფარნავაზიანთა ნათესავისაჲფარნავაზიანნი."}}<ref>ლეონტი მროველი-ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ქართლის ცხოვრება. ტომი I. გვ. 52. ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა. თბ53.</ref> 2012
 
{{ციტატა|,,და არა ესუა ამას ასფაგურს ძე, არამედ ესუა ასული ერთი."}}იქვე<ref>ლეონტი მროველი-ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ქართლის ცხოვრება. ტომი I. გვ. 55.</ref>
{{ციტატა|,,ხოლო დაესრულნეს მეფენი ქართლისანი ფარნავაზიანნი."}}იქვე. გვ. 53.
 
უმეფოდ დარჩენილმა ქართულმა არისტოკრატიამ მაიჟან სპასპეტის მეთაურობით სპარსეთის შაჰს ქვეყნის დანდობა და მემკვიდრე-მემკვიდრედ 7 წლის მიჰრვანი სთხოვა გასამეფებლად. მას მეუღლედ ასფაგურის ასული- აბეშურა შერთეს-, რითაც ხაზი გაესვა პირველი დინასტიის მემკვიდრეობითობის უფლების კანონიერ გადასვლას მეორე დინასტიაზე. ხოსროვიანები ამრიგად ქართლის სომხური დინასტიის მეფეებს-არშაკიდებსაც დაუნათესავდნენ, ვინაიდან ასფაგური მამით ფარნავაზიანი, ხოლო დედით არშაკიდი იყო. '',,მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ს მიხედვით კი მირიანი ქართლის მეფე, [[რევ II]]-ს ძე უნდა ყოფილიყო.''
{{ციტატა|,,და არა ესუა ამას ასფაგურს ძე, არამედ ესუა ასული ერთი."}}იქვე. გვ. 55.
 
[[მირიან III |მირიან მეფემ]], მიუხედავად მისი სპარსული ეთნიკური წარმოშობისა, სწრაფად მოახერხა ქართულ გარემოში ადაპტირება. სწრაფადვე დაეუფლა [[ქართული ენა|ქართულ ენას]]. მიატოვა ცეცხლთთაყვანისმცემლობა[[ცეცხლთაყვანისმცემლობა]] და ქართული წარმართობის კულტი აღიარა. ამ დროს იგი სულ 7 წლის უნდა ყოფილიყო. [[მირიან III |მირიანსვე]] მიეწერება არმაზთან ერთად ახალი კერპის-ზადენის[[ზადენი]]ს აღმართვა. მირიანის ნახევრად ლეგენდარული მმართველობის დროს საქართველო კვლავ რჩებოდა სპარსეთის და [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] პრძოლის ასპარეზად.
უმეფოდ დარჩენილმა ქართულმა არისტოკრატიამ მაიჟან სპასპეტის მეთაურობით სპარსეთის შაჰს ქვეყნის დანდობა და მემკვიდრე-7 წლის მიჰრვანი სთხოვა გასამეფებლად. მას მეუღლედ ასფაგურის ასული-აბეშურა შერთეს-რითაც ხაზი გაესვა პირველი დინასტიის მემკვიდრეობითობის უფლების კანონიერ გადასვლას მეორე დინასტიაზე. ხოსროვიანები ამრიგად ქართლის სომხური დინასტიის მეფეებს-არშაკიდებსაც დაუნათესავდნენ, ვინაიდან ასფაგური მამით ფარნავაზიანი, ხოლო დედით არშაკიდი იყო. '',,მოქცევაჲ ქართლისაჲ"-ს მიხედვით კი მირიანი ქართლის მეფე, რევ II ძე უნდა ყოფილიყო.''
 
[[მირიან III |მირიან მეფემ]], მიუხედავად მისი სპარსული ეთნიკური წარმოშობისა, სწრაფად მოახერხა ქართულ გარემოში ადაპტირება. სწრაფადვე დაეუფლა ქართულ ენას. მიატოვა ცეცხლთთაყვანისმცემლობა და ქართული წარმართობის კულტი აღიარა.ამ დროს იგი სულ 7 წლის უნდა ყოფილიყო. [[მირიან III |მირიანსვე]] მიეწერება არმაზთან ერთად ახალი კერპის-ზადენის აღმართვა. მირიანის ნახევრად ლეგენდარული მმართველობის დროს საქართველო კვლავ რჩებოდა სპარსეთის და ბიზანტიის პრძოლის ასპარეზად.
 
15 წლის მირიანს აბეშურა დედოფალი გარდაეცვალა.
 
{{ციტატა|,,მოუკუდა ცოლი, ასული ქართველთა მეფისაჲ, და დაესრულა ამას ზედა მეფობაჲ და დედოფლობაჲ ფარნავაზიანთა მეფეთაჲ."}}<ref>ლეონტი მროველი-ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ქართლის ცხოვრება. ტომი I.იქვე. გვ. 55.</ref>
 
და ახალ მეუღლედ იზანტიისბიზანტიის სამხედრო მინისტრის, პონტოელი ლოგოთეტის ასული- ნანა მოიყვანა. სწორად ამ დროს, მირიან მეფეს, ნანა დედოფალს და [[წმინდა ნინოსნინო]]ს უკავშირებს ქართული საისტორიო ტრადიცია მირიანის ბიზანტიური საგარეო- პოლიტიკური ვექტორის არჩევას-, რაც გამოიხატა [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებით. ამ გადაწყვეტილებამ შეუფასებელიდიდი გავლენა იქონია საქართველოს[[საქართველო]]ს სახელმწიფოებრიობაზე და ისტორიაზე[[ისტორია]]ზე. მირიანი ერთ-ერთ უდიდეს მეფედ შემორჩა საქართველოს ისტორიას.
 
მირდატისმირიანის მემკვიდრეების: [[ბაკურ II]]-ის, [[მითრიდატე|მითრიდატის]], [[ვარაზ-ბაკური]]ს (ვარაზ–ბაქარის; ასპაკურეს), [[ბაკურ III]]-ის, [[ფარსმან V]]-ის, [[მირდატი]]ს, [[არჩილ I]]-ის და დროს კვლავ გაძლიერდა სპარსეთის აგრესიული პოლიტიკა [[სამხრეთ კავკასია|სამხრეთ კავკასიაში]], რამაც პიკს მიაღწია ამ უკანასკნელის მეფობისას-როდესაც ქვეყანაში შემოჭრილმა სპარსეთის ლაშქარმა მირდატ მეფე შეიპყრო და ტყვედ [[ბაღდადი|ბაღდადში]]-სპარსეთის იმპერიიის იმდროინდელ დედაქალაქში წაიყვანა, სადაც მირდატ მეფე გარდაიცვალა კიდეც. საქართველოს ტახტის ერთადერთ კანონიერ მემკვიდრედ დარჩა არჩილ I-ის მცირეწლოვანი ვაჟი-ვახტანგი, რომელიც ფარნავაზის და მირიანის შემდეგ მესამე უდიდეს მეფედ შევიდა საქართველოს ისტორიაში. ქართული საისტორიო ტრადიცია მას მიაწერს დედაქალაქის [[თბილისი|თბილისში]] გადატანას. [[ვახტანგ გორგასალი|ვახტანგ გორგასალმა]] კვლავ განამტკიცა ბიზანტიასთან ალიანსი და უფრო დაუპირისპირდა სპარსეთს. (მიუხედავად იმისა რომ მეფობის დასაწყისში მან ბიზანტიაზე ილაშქრა წართმეული სამხრეთ მიწების დაბრუნების მიზნით და კონსტანტინოპოლის[[კონსტანტინოპოლი]]ს კედლებამდეც კი მივიდა). ვახტანგმა გაატარა ენერგიული და მტკიცე რეფორმები, გააძლიერა მეფის ხელისუფლება, იგი ხელს უწყობა [[ვაჭრობა|ვაჭრობის]] განვითარებას-მის მეფობის პერიოდს უკავშირდება პირველი ქართული წერილობითი ძეგლის ,,[[წამებაჲ წმიდისა დედოფლისაჲ შუშანიკისაჲ]]" შექმნა. ვახტანგ გორგასალის მეფობის პერიოდსვე უკავშირდება [[ბოლნისის სიონისსიონი]]ს პირველი ქართული [[ლაპიდარული წარწერა]] და ბოლნისის სამხრეთ ფასადზე-ჯვრის ე. წ. ,,ბოლნურ-კაცხური" სახესხვაობის გაჩენა, რაც მოგვიანებით საქართველოს სახელმწიფო დროშის (გორგასლიან-დავითიან-თამარიანი, ხუთჯვრიანი) პროტოტიპად იქცა. ვახტანგმა აღკვეთა სპარსთა შემოსევები.
მირიანის მემკვიდრეების ბაკურ II, თრდატის, ვარაზ-ბაკურის (ვარაზ–ბაქარის; ასპაკურეს), ბაკურ III, ფარსმან V, მირდატი, არჩილ I და
მირდატის დროს კვლავ გაძლიერდა სპარსეთის აგრესიული პოლიტიკა სამხრეთ კავკასიაში, რამაც პიკს მიაღწია ამ უკანასკნელის მეფობისას-როდესაც ქვეყანაში შემოჭრილმა სპარსეთის ლაშქარმა მირდატ მეფე შეიპყრო და ტყვედ ბაღდადში-სპარსეთის იმპერიიის იმდროინდელ დედაქალაქში წაიყვანა, სადაც მირდატ მეფე გარდაიცვალა კიდეც. საქართველოს ტახტის ერთადერთ კანონიერ მემკვიდრედ დარჩა არჩილ I-ის მცირეწლოვანი ვაჟი-ვახტანგი, რომელიც ფარნავაზის და მირიანის შემდეგ მესამე უდიდეს მეფედ შევიდა საქართველოს ისტორიაში. ქართული საისტორიო ტრადიცია მას მიაწერს დედაქალაქის თბილისში გადატანას. ვახტანგ გორგასალმა კვლავ განამტკიცა ბიზანტიასთან ალიანსი და უფრო დაუპირისპირდა სპარსეთს. (მიუხედავად იმისა რომ მეფობის დასაწყისში მან ბიზანტიაზე ილაშქრა წართმეული სამხრეთ მიწების დაბრუნების მიზნით და კონსტანტინოპოლის კედლებამდეც კი მივიდა). ვახტანგმა გაატარა ენერგიული და მტკიცე რეფორმები, გააძლიერა მეფის ხელისუფლება, იგი ხელს უწყობა ვაჭრობის განვითარებას-მის მეფობის პერიოდს უკავშირდება პირველი ქართული წერილობითი ძეგლის ,,წამებაჲ წმიდისა დედოფლისაჲ შუშანიკისაჲ" შექმნა. ვახტანგ გორგასალის მეფობის პერიოდსვე უკავშირდება ბოლნისის სიონის პირველი ქართული ლაპიდარული წარწერა და ბოლნისის სამხრეთ ფასადზე-ჯვრის ე. წ. ,,ბოლნურ-კაცხური" სახესხვაობის გაჩენა, რაც მოგვიანებით საქართველოს სახელმწიფო დროშის (გორგასლიან-დავითიან-თამარიანი, ხუთჯვრიანი) პროტოტიპად იქცა.ვახტანგმა აღკვეთა სპარსთა შემოსევები.
 
ვახტანგ გორგასლის შემდეგ ცენტრალური ხელისუფლება სუსტდება და თავს იჩენს ფეოდალური ანარქია-რითაც დაუყონებლივ ისარგებლეს სპარსელებმა. [[ბაკურ III]]-ის მეფობისას, [[VI საუკუნე|VI საუკუნის]] მიწურულს შემოსეულ სპარსეთის ლაშქარს სათანადო წინააღმდეგობა არ გაეწია-. [[სპარსელები|სპარსელებმა]] მონარქის ინსტიტუტი საერთოდ გააუქმეს და ქართლი [[სასანიდების იმპერიასიმპერია]]ს პროვინციად მიუერთეს. დინასტიის უფროსი შტო [[კახეთი|კახეთში]], ხოლო უმცროსი [[ჯავახეთი|ჯავახეთსა]] და [[კლარჯეთი|კლარჯეთში]] გაიხიზნა. [[588]] წელს გორგასლის შვილიშვილი დედის ხაზით, [[გუარამ მამფალი]] პირველი ქართველი კურაპალატი გახდა-მიიღო რა ეს ტიტული ბიზანტიის იმპერატორ [[ფლავიუს მავრიკიუს ტიბერიუს ავგუსტუსიდანავგუსტუსი]]სგან. მოგვიანებით [[591]] წელს სპარსელებმა სასანიდების იმპერიაში დაუშვეს ავტონომიური-ქართლის საერისმთავროს წარმოქმნა.
 
VI საუკუნის დასაყისში გუარამის მემკვიდრებმა სცადეს ქართლის ხელახალი გაერთიანება სპარსეთის ეგიდით, რასაც ბიზანტიიდან მწვავე რეაქცია მოჰყვა-იმპერატორმა [[ჰერაკლე (ბიზანტია)|ჰერაკლემ]] [[627]] წელს ალყაში მოაქცია და აიღო თბილისი. ერისმთავრის ტიტული გადაეცა [[ადარნერსე I]]-ს-, დინასტიის უფროს-უფროსს კახეთის შტოსშტოდან. მოგვიანებით უკვე [[არაბები|არაბთა]] შემოსევებმა ადარნერსე II აიძულა ხალიფის სიუზერენიტეტი მიეღო.
 
[[VII საუკუნე|VII საუკუნის]] ბოლოს ერისმთავრობა გუარამის მემკვიდრეების-მემკვიდრეებისმ, ჯავახეთ-კლარჯეთის შტოს ხელში გადავიდა. კახეთის შტოს სამართავად კახეთი დარჩა. თუმცა არაბების გამუდმებულმა შემოსევებმა შინაომებთან შედარებით ახალი-ეგზისტენციალური საფრთხე გაუჩინა ქვეყანას. [[VIII საუკუნე|VIII საუკუნის]] მიწურულს კახეთის შტოს წარმომადგენელი- არჩილი- სასტიკად აწამებს არაბებმა. მისი ვაჟი- იოვანე- [[ეგრისი|ეგრისში]] გაიქცა. შეწყვიტა არსებობა ჯავახეთ-კლარჯეთის შტომაც. მისი წარმომადგენელი [[ჯუანშერ ჯუანშერიანი]] კი კახეთში გაიქცა, სადაც ადარნერსე ერუშეთელ-არტაანელის ასულზე- ლატავრაზე დაქორწინდა.
 
უკვე გუარამ მამფალის დროიდან დინასტიის არაოფიციალურ სახელწოდებად იქცა ბაგრატიონები-, გამომდინარე გუარამის მამის-ვახტანგ გორგასლის სიძის-ბაგრატის სახელიდან. ჯუანშერ-ჯუანშერიანის ქორწინებამ ბაგრატიონთა სამთავრო სახლის წარმომადგენელზე-ლატავრა ერუშეთელ-არტაანელზე გაამყარა ხოსროვიანების კავშირი ბივრიტიანთა (ბაგრატიონთა) სახლთან, რომელნიც [[ოძრხე|ოძრხის]] ერისთავები იყვნენ ჯერ კიდევ ფარნავაზიანთა დინასტიის მეფობისას. ჯუანშერ ჯუანშერიანი უკვე თავადაც იყო ბაგრატიონი (ბივრიტიანი) მამის ხაზით გუარამ მამფალის მემკვიდრეობიდან გამომდინარე. დედით ხოსროვიანი და მამით ბაგრატიონი ჯუანშერ ჯუანშერიანის და მამით ბაგრატიონი ლატავრას ქორწინებამ დაასრულა ხოსროვიანების დინასტიის მმართველობა [[807]] წელს და გადასცა იგი ახალ, მესამე დინასტიას-ბაგრატიონებს.
 
==ლიტერატურა==
 
*'' ლეონტი მროველი,'' ცხოვრება ქართველთა მეფეთა. ქართლის ცხოვრება. ტომი I. გვ. 52. ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა. თბ. 2012
 
==სქოლიო==
{{სქოლიო}}
 
[[კატეგორია:საქართველოს ისტორია]]