Corpus Iuris Civilis: განსხვავება გადახედვებს შორის

r2.7.2) (ბოტის შეცვლა: es:Corpus iuris civilis; cosmetic changes
(დაემატა ინფოდაფა)
(r2.7.2) (ბოტის შეცვლა: es:Corpus iuris civilis; cosmetic changes)
კოდექსი 16 წიგნად, წიგნები კი ტიტულებად იყოფა. თითოეულ ტიტულში განკარგულებები ქრონოლოგიური წესით იყო დალაგებული.
 
რომის სამართლის კოდიფიკაციის ამოცანა დაეკისრა იუსტინიანეს მოხელეს [[ტრიბონიანი|ტრიბონიანს]] ([[500]]-[[547]]). იგი გამოჩენილი [[იურისტი]] იყო. ის ჯერ რიგით წევრად შედიოდა საკოდიფიკაციო საბჭოში, ხოლო [[530]] წლიდან კი ხელმძღვანელობდა კომისიას. უკვე [[529]]-[[534]] წლებში შეადგინეს სამი დიდი კრებული: 1) '''ინსტიტუციები''', 2) '''დიგესტები, ანუ პანდექტები''', 3) '''იუსტინიანეს კოდექსი'''. თითოეულმა ამ კრებულმა კანონის ძალა მიიღო. იმპერატორმა კი აკრძალა მათი კომენტირება.
 
=== ინსტიტუციები ===
'''ინსტიტუციები (Institutiones)''' — [[სამართალი|სამართლის]] ელემენტარული სახელმძღვანელო, იყენებდნენ იურიდიული სასწავლებლის პირველ წელს. ეს ნაწილი კომპილაციური ხასიათისაა — ამოკრეფილია გაიუსის თხზულებებიდან და ზოგიერთი [[იურისტი|იურისტის]] ნაშრომებიდან. ინსტიტუციებს კანონის ძალა ჰქონდათ. შესავალში აღნიშნულია, რომ მისი დანიშნულება არის მასში ჩამოყალიბებული დებულებების საფუძველზე სამართლის საფუძვლების შესწავლა. ინსტიტუციებში მოცემულია ცნებები პირების, ნივთების, მემკვიდრეობის, გარიგებისა და სასამართლო პროცესის შესახებ.
 
# საოჯახო და მემკვიდრეობითი სამართალი.
 
=== დიგესტები ===
'''დიგესტები, ანუ პანდექტები (Pandectae sive Digesta)''' რომაელი იურისტების ნაწარმოებებიდან ამოკრეფილი ფრაგმენტების ნაწილია. მასში შეტანილია ორმოცი რომაელი იურისტის ნაშრომი. შედგა ორმოცდაათი წიგნი. თითოეუი წიგნი იყოფა ტიტულებად, ტიტულები კი ფრაგმენტებად. დიგესტებში მოცემული ნორმები, ცნებები თუ განსაზღვრებები აღებულია პირველ წყაროდან, ასევე ადათობრივი სამართლიდან. დიგესტებში იურისტებს სხვადასხვა აზრი აქვთ გამოთქმული ერთსა და იმავე საკითხებზე, ამიტომ აზრის შეჯამება ძნელია. ამის გამო დიგესტები ინკორპორაციის სახეს ატარებს.
 
=== იუსტინიანეს კოდექსი ===
'''იუსტინიანეს კოდექცი (Codex Iustinianus)''' — ეს არის იუსტინიანეს მიერ გამოცემული აქტების ერთობლიობა. იუსტინიანეს კოდი, ანუ კონსტიტუციები პირველად გამოიცა [[529]] წელს. [[530]] წელს გამოიცა 50 განკარგულება, რომელიც წინა განკარგულებების ხარვეზებს ასწორებდა. 534 წელს გამოიცა კოდექსის ახალი რედაქცია, რომელიც შედგებოდა თორმეტი წიგნისგან:
 
I წიგნი — საეკლესიო სამართალი;
X წიგნი — სახელმწიფო მმართველობის საკითხები.
 
=== ნოველები ===
იუსტინიანეს კოდიფიკაციის მეოთხე ნაწილი არის '''ნოველები (Novellae)'''. შემუშავდა [[535]]-[[542]] წლებში. მასში შევიდა ახალი მასალა. ამ კოდიფიკაციით თანამედროვე გახადა სამართლის სხვადასხვა დარგი — [[საჯარო სამართალი|საჯარო]], [[საოჯახო სამართალი|საოჯახო]] და [[სამემკვიდრეო სამართალი]]. იუსტინიანეს კრებული არაერთხელ გადაამუშავეს გასამარტივებლად და დროსთან მოსარგებად. ასე მიიღეს:
# ეკლოგა ([[740]]წ.);
# ბაზილიკა ([[886]]-[[912]]წწ.)
# პროხეირონი (ბერძნ. დახმარება), ანუ სამართლის შემოკლებული გამოცემა ([[1300]]წ.);
რომის სამართლის გავლენის პირდაპირი მტკიცებულებაა [[ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებული|ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნში]] შესული [[სამართალი ბერძნული|„სამართალი ბერძნული“]]. [[ვახტანგ VI|ვახტანგ VI-ის]] სწავლულ კაცთა საკოდიფიკაციო კომისიას ბერძნული სამართლის ქართული ვერსია ამოკრეფილი უნდა ჰქონოდა კონსტანტინე არმენოპულოსის ქევსწიგნეულიდან. ვახტანგის საკოდიფიკაციო კომისიამ კარგად იცოდა, რომ კონსტანტინე არმენოპულოს ექვსწიგნეული რომაული სამართლიდან იყო რეცეფცირებული, მაგრამ, რადგან იგი [[საბერძნეთი|საბერძნეთში]] მოქმედებდა, ის ბერძნული სამართლის სახელწოდებით გადმოიტანა.
 
გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ვახტანგ VI-ის კოდექსში ბერძნული სამართლის ქართული ვერსია უნდა წარმოადგენდეს XIV საუკუნის ცნობილი სასულიერო მოღვაწის [[მათე ბლასტარი|მათე ვლასტარის]] [[1335]] წლის „სინტაგმის“ შემოკლებას.
 
== რესურსები ინტერნეტში ==
* [http://www.thelatinlibrary.com/justinian.html ლათინური იურიდიული ბიბლიოთეკა, Corpus Iuris Civilis]
* [http://web.upmf-grenoble.fr/Haiti/Cours/Ak/ რომის სამართლის ბიბლიოთეკა]
 
== ლიტერატურა ==
[[el:Ιουστινιάνειος Κώδικας]]
[[en:Corpus Juris Civilis]]
[[es:Corpus Iurisiuris Civiliscivilis]]
[[eu:Corpus Iuris Civilis]]
[[fi:Corpus iuris civilis]]
77 826

რედაქტირება