საჩხერის მუნიციპალიტეტი: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
|გამგებელი =
|ფართობი = 973 კმ²
|მოსახლეობის რაოდენობა = 4647.400300 კაცი <ref>[http://geostat.ge/?action=page&p_id=472&lang=geo საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური]</ref>
|მოსახლეობა წელი = 20062010
|სიმჭიდროვე = 48.1 <ref name="სიმჭიდროვე">[http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/I%20tomi%20-%20saqarTvelos%20mosaxleobis%202002%20wlis%20pirveli%20erovnuli%20sayovelTao%20aRweris%20Sedegebi.pdf მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1კმ²-ზე 2002 წლის აღწერის მიხედვით].</ref>
|ეროვნება = [[ქართველები]] 99.4%<br />[[ოსები]] 0.3%<br />[[რუსები]] 0.2%<ref name="საქსტატი">[http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/georgian/census/2002/II%20tomi%20.pdf საქსტატის 2002 წლის სოფლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები].</ref>
==გეოგრაფია==
 
მდებარეობს მდინარეების [[ყვირილა|ყვირილის]] და [[ძირულა|ძირულის]] ზემო და შუა დინებების აუზში. მოსაზღვრე მუნიციპალიტეტებია: ჩრდილოეთით - [[ონის მუნიციპალიტეტი|ონის]], აღმოსავლეთით – [[ჯავის მუნიციპალიტეტი|ჯავისა]] და [[ქარელის მუნიციპალიტეტი|ქარელის]], სამხრეთით – [[ხაშურის მუნიციპალიტეტი|ხაშურისა]] და [[ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი|ხარაგაულის]], დასავლეთით – [[ჭიათურის მუნიციპალიტეტი|ჭიათურის]].
 
რელიეფი საშუალო და დაბალმთიანია, მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთი ნაწილი განლაგებულია [[რაჭის ქედი]]ს სამხრეთ კალთაზე, სამხრეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი კი - იმერეთის მაღლობზე. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მიედინება შემდეგი მდინარეები: [[ყვირილა]], [[ძირულა (მდინარე)|ძირულა]], [[დუმალა]], [[ჯრუჭულა (მდინარე)|ჯრუჭულა]], [[ჩიხურა]], [[ლაშურა]], [[ფრონე]]. ტყეების საერთო ფართობი შეადგენს 65 000 ჰექტარს.
*კვარციანი ქვიშა - [[არგვეთი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|არგვეთი]], [[ბაჯითი]], [[ირტავაზა]], [[იცქისი]], [[სავანე (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|სავანე]], [[სარეკი]]
*[[გიშერი]] და [[ქვანახშირი]] - [[ცხამი]]
*[[ქვანახშირი]] - [[ცხამი]]
*[[პენზა]] - [[კორბოული]]
*[[მარმარილო]] - [[დუნთა]]
 
რაიონის ტერიტორიაზე ცივილიზებული ადამიანის ნაკვალევი დადასტურებულია უხსოვარი დროიდან. პირველი არქეოლოგიური მონაპოვარი დაკავშირებულია [[აკაკი წერეთელი|აკაკი წერეთლის]] ძმის – დავითის სახელთან. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას არქეოლოგიურად სწავლობდნენ მეცნიერები [[ექვთიმე თაყაიშვილი]], [[ბორის კუფტინი]], [[ოთარ ჯაფარიძე]], [[ჯურხა ნადირაძე]]. დადასტურებულია ცივილიზაციის უწყვეტი განვითარება [[ბრინჯაოს ხანა|ადრეული ბრინჯაოს ხანიდან]] დღემდე.
 
არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ნაპოვნია ძველი ნამოსახლარები: [[პასიეთის გორასამარხი]], [[ჭაბუკმთა]], ნამოსახლარები [[მოდინახე]]ს ციხეზე, სოფლებში [[არგვეთი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|არგვეთი]], [[საირხე]], [[კალვათა]], [[ჭორვილა]], [[ჭალა (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|ჭალა]].
 
გვიან შუა საუკუნეებში მუნიციპალიტეტის ტერიტორია სხვადასხვა ფეოდალურ საგვარეულოებს ეკუთვნოდათ. [[წერეთლები]]ს რეზიდენცია [[მოდინახე]]ს ციხე იყო, ხოლო [[აბაშიძეები]]ს - სოფელი [[ჭალა (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|ჭალა]].
 
1917 წლამდე ტერიტორია შედიოდა [[ქუთაისის გუბერნია|ქუთაისის გუბერნიის]] [[შორაპნის მაზრა|შორაპნის მაზრაში]], 1917-1930 წლებში - ქუთაისის ოლქში, 1930-1939 წლებში - [[ჭიათურის მუნიციპალიტეტი|ჭიათურის რაიონში]]. 1939 წლიდან დამოუკიდებელი რაიონია.
 
[[1991]] წელს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას დაემატა სოფლები [[თედელეთი]], [[სინაგური]], [[ტბეთი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|ტბეთი]], [[ქვემო ქარზმანი]], [[ზემო ქარზმანი]], [[ხახეთი]] და [[ჯალაბეთი]], რომლებიც მანამდე [[სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი|სამხრეთ ოსეთის აო-ს]] მიეკუთვნებოდნენ. ამან გამოიწვია [[რუსეთ-საქართველოს ომი (2008)|2008 წლის აგვისტოს ომის]] დროს ოსური მხარის პრეტენზიები ამ ტერიტორიების მიმართ. ამის გამო მუნიციპალიტეტის სოფელი [[პერევი]] და მიმდებარე ტერიტორიები 2 წლის მანძილზე 2008 წლის აგვისტოდან 2010 წლის ოქტომბრამდე [[ოკუპაცია|ოკუპირებული]] იყო [[რუსეთი]]სა და [[სამხრეთ ოსეთი]]ს სამხედრო ძალების მიერ.<ref>[http://www.radiotavisupleba.ge/content/article/2194262.html რადიო თავისუფლება: რუსმა სამხედროებმა სოფელი პერევი დატოვეს]</ref>
 
==ადგილობრივი თვითმმართველობა ==
 
* ქალაქი — [[საჩხერე]]
* თემები - [[არგვეთი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|არგვეთი]], [[გორისა]], [[კორბოული]], [[მერჯევი]], [[საირხე]], [[სარეკი]], [[ჩიხა]], [[ცხომარეთი]], [[ჭალა (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|ჭალა]], [[ჭალოვანი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|ჭალოვანი]], [[ჯალაურთა]]
* სოფელი - [[ქორეთი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|ქორეთი]]
 
==ეკონომიკა==
 
ეკონომიკის დარგებიდან ძირითადია [[სოფლის მეურნეობა]], მოსახლეობა მისდევს [[მევენახეობა]]ს, [[მესაქონლეობა]]ს, მარცვლეულისა და ბოსტნეული კულტურების ([[სიმინდი]], [[ლობიო]]) წარმოებას. რამდენიმე სოფელში აქტიურად მოიპოვებენ კვარიციანი ქვიშას.<ref>[http://www.greenalt.org/map/text/sachkhere_silis_karierebi/sachkhere_silis_karierebi.htm ა/ო მწვანე ალტერნატივა]</ref> გზების საერთო სიგრძე 173 კილომეტრია, მათ შორის ასფალტირებულია 50 კილომეტრი. გადის სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზა [[ზესტაფონი]]-[[გომი (ხაშურის მუნიციპალიტეტი)|გომი]], ასევე რკინიზგის მონაკვეთი [[ზესტაფონი]]-[[საჩხერე]]. მოსახლეობის წყალმომარაგება ხორციელდება წყაროებითა და ჭებით.
 
სოფლის მეურნეობიდან განვითარებულია [[მეღვინეობა]], გავრცელებული ჯიშებია [[ცოლიკოური]], [[იზაბელა]], [[ალიგოტე]], [[ციცქა]], [[ქვიშხური]], [[ძელშავი]].
 
==ისტორიული ძეგლები==
{{გასაწმენდი}}
 
საჩხერის მიწა დაფარულია ისტორიისა და კულტურის უმნიშვლოვანესი ძეგლებით: ჭრუჭის, ქორეთის, სავანის, ჭალის, სპეთის, სარეკის, ბაჯითის სამონასტრო კომპლექსებითა და სალოცავებით, სანთელას, დუნთის, მოდინახესა და ჭორვილის ციხეებით; რაიონში მთლიანად აღრიცხულია 127 ძეგლი, რომელთაგან ერთი საკავშირო, 26 რესპუბლიკური, 100 კი ადგილობრივი მნიშვნელობისაა.
 
[[ჯრუჭის_მონასტერი|ჯრუჭის მონასტერი]] - X საუკუნე
 
ჯრუჭის მონასტერი საუკუნეების განმავლობაში განათლებისა და კულტურის ცენტრი იყო რაჭა-იმერეთისათვის. ამ მონასტერმა შემოუნახა ქართულ მართმადიდებლობას უმნიშვნელოვანესი ძეგლი, ჯრუჭის ოთხთავად წოდებული სახარება, რომელიც საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტშია დაცული. სამონასტრო კომპლექსი 1991 წელს მომხდარმა მიწისძვრამ მთლიანად გაანადგურა და აღსადგენია.
[[ფაილი:ჯრუჭის მონასტერი.jpg|thumb|100px|ჯრუჭის მონასტერი]]
 
'''ქორეთის მაცხოვრის ეკლესია - XI საუკუნე'''
[[ფაილი:ქორეთის მაცხოვრის ეკლესია.jpg|thumb|100px|ქორეთის მაცხოვრის ეკლესია]]
„სამებაო წმინდაო შეიწყალე და ადიდე მარიამ დედოფალი და შვილნი მისნი, ეს ბალავარი დაიდგა ქორონიკონსა 220-სა“.
2002 წელს რაიონის საზოგადოებამ ზეიმით აღნიშნა ეკლესიის კედელზე არსებული ამ წარწერის ათასწლოვანი იუბილე.
 
[[სავანის_წმინდა_გიორგის_ეკლესია|სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია]] - XI საუკუნე
 
„სახელითა ღმრთისაითა მე, გიორგი ერის-თავთერისთავმა, ავაშენე ესე წმინდა ეკლესიაი სავანისაი სალოცველად სულისა ჩემისა და ძმისა ჩემისა ხურსი ერისთავისა და მშობელთა ჩემთათვის გულზვიადისათვის და მარიამისათვის და დედისა მისისათვის. წმინდაო გიორგი მეოხ ეყავ წინაშე ღმრთისა, ამენ იყავნ“.
[[ფაილი:სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია.jpg|thumb|100px|სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია]]
 
სპეთის ღვთაების ეკლესია - XI საუკუნე
 
სპეთის ღვთაების ეკლესია კულტურის უმნიშვნელოვანესი ძეგლია. ამ ეკლესიის კანკელი საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის გამოფენას ამშვენებს, ხოლო მისი ასლი საჩხერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმშია ექსპონირებული. მის კედლებზე შემორჩენილია ლაპიდარული წარწერები.
[[ფაილი:სპეთის ღვთაების ეკლესია.jpg|thumb|100px|სპეთის ღვთაების ეკლესია]]
 
აკაკის სასახლე - XIX საუკუნე
 
[[ფაილი:აკაკის ძიძის ქოხი.jpg|thumb|100px250px|აკაკის ძიძის ქოხი]]
აი, ამ სახლში დაიბადა საქართველოს ბულბულად წოდებული პოეტი აკაკი წერეთელი. სასახლე ააგო აკაკის მამამ, თავადმა როსტომ როსტომის ძე წერეთლმა 1834 წელს. ამ ფაქტს ადასტურებს სასახლის მზიდ კედელში ჩატანებული თლილი ქვა სამშენებლო წარწერით.
[[ფაილი:აკაკის სასახლე.jpg|thumb|100px|აკაკის სასახლე]]
 
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე 127 ისტორიული ძეგლია, რომელთაგან 27 ეროვნული, 100 კი ადგილობრივი მნიშვნელობისაა.
აკაკის ძიძის ქოხი
 
[[საჩხერე|საჩხერის]] ჩრდილოეთით დგას XVIII საუკუნის 30-იან წლებში [[პაპუნა წერეთელი|პაპუნა წერეთლის]] მიერ აშენებული ციხე სიმაგრე [[მოდინახე]], იგივე მოდიმნახე. სხვადასხვა დროს ეკუთვნოდა ფალავანდიშვილების და [[წერეთლები]]ს ფეოდალურ საგვარეულოებს. XIX საუკუნეში მოდინახეს ციხემ დაკარგა სტრატეგიული მნიშვნელობა.
ამ ქოხში იზრდებოდა ექვს წლამდე სოფელ სავა-ნეში გაძიძავებული აკაკი წერეთელი.
 
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არის [[აკაკი წერეთელი|აკაკი წერეთლის]] სახელთან დაკავშირებული ისტორიული ძეგლები. სოფელ [[სხვიტორი|სხვიტორში]] დგას 1834 წელს აშენებული სასახლე, რომელიც აკაკის მამას, როსტომ წერეთელს ეკუთვნოდა და რომელშიც აკაკი იზრდებოდა და ცხოვრობდა. ამჟამად ამ სახლში აკაკის სახლ-მუზეუმია მოწყობილი. ასევე სოფელ [[სავანე (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|სავანეში]] შემორჩენილია აკაკის ძიძის ქოხი, სადაც გაძიძავებული აკაკი იზრდებოდა.
პოეტი უდიდესი კმაყოფილებით იხსენებდა სოფელში ძიძასთან გატარებულ წლებს: „თუ კი რამ დარჩა ჩემში კარგი და კეთილი უფრო იმის წყალობით, რომ სოფელში ვიყავი გაბარებული და გლეხების შვილებთან ერთად ვიზრდებოდი“.
[[ფაილი:აკაკის ძიძის ქოხი.jpg|thumb|100px|აკაკის ძიძის ქოხი]]
 
სოფელ [[ცხომარეთი]]ს მიდამოებში მდებარეობს [[ჯრუჭის მონასტერი]], სადაც შენახული იყო ჯრუჭის ოთხთავად წოდებული სახარება. სოფელ სავანეში დგას 1046 წლის [[სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია]], რომელიც ხუროთმოძღვარმა [[ჰარაბა]]მ ააშენა. ეკლესიაზე სამშენებლო წარწერაა. სოფელ [[ქორეთი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|ქორეთში]] დგას ორი ეკლესია. მათგან ერთ-ერთზე - [[ქორეთის ღვთაების ეკლესია]]ზე, რომელიც XI საუკუნეს განეკუთვნება, შემორჩენილია [[ქორეთის ეკლესიის წარწერა]], რომელიც [[1000]] წელსაა შესრულებული. სოფელ სპეთში დგას XI საუკუნის [[სპეთის ზედამაცხოვარი]].ამ ეკლესიის კანკელი [[საქართველოს ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი|ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმში]] ინახება. მის კედლებზე შემორჩენილია ლაპიდარული წარწერები.
'''ბაჯითის სამების ეკლესია - XII საუკუნე'''
 
[[ფაილი:ქორეთის მაცხოვრის ეკლესია.jpg|thumb|100px250px|[[ქორეთის მაცხოვრისღვთაების ეკლესია]]]]
ბაჯითის სამების ეკლესია გიორგი ბოჭორიძის აღწერილობით, ერთნავიანი მცირე ბაზილიკაა, ნაშენია თლილი ქვისა და კირისაგან. ამ ეკლესიამ შემოგვინახა ხარების, შობის, ნათლისმცემლის ხატები და კურთხევანი ხუცური დამწერლობით.
 
სოფელ [[ჭალა (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|ჭალაში]] დგას XIX საუკუნეში აშენებული ხალხური არქიტექტურის ნიმუში, ტრადიული იმერული [[ოდა|ოდა სახლი]].
'''წმინდა ნინოს ეკლესია - XX საუკუნე'''
 
გარდა ამისა, აღსანიშნავია:
1903 წელს აშენებული წმინდა ნინოს ეკლესია ბუნების სტიქიამ მთლიანად გაანადგურა. პარლამენტარ თეიმურაზ ხურციძის ინიციატივით 1994 წელს დაიწყო მშენებლობა. წელიწადნახევრის შემდეგ იგი გააგრძელა ქველმოქმედმა გოჩა ჭიღლაძემ. მშენებლობა დაასრულდა 1997 წელს. ეკლესია მოქმედია, მღვდელთმსახურებას ეწევა დეკანოზი დავითი (კაციტაძე).
*ქალაქ [[საჩხერე]]ში შემორჩენილი XIX საუკუნის შენობები: ნასტამბარი, რკინიგზის სადგურის შენობა, ელისაბედ წერეთლის სასახლე.
*[[ქორეთი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|ქორეთის]] ორი ეკლესია, მათგან ერთ-ერთზე შემორჩენილია [[ქორეთის ეკლესიის წარწერა]]
*[[ჩიხა]]ს ციხე და ეკლესია
*[[ბაჯითი]]ს XII საუკუნის ეკლესია
*[[ანგაროული]]ს ეკლესია სოფელ [[მერჯევი|მერჯევში]]
*[[ჭორვილა]]ს ციხე და ორი ეკლესია
*[[სარეკი]]ს დედაღვთისას ეკლესია
*[[იცქისი]]ს ციხესიმაგრე
*[[მახათაური]]ს შუა საუკუნეების ეკლესია
*[[ჭალა (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)|ჭალა]]ში აბაშიძეების კარის ეკლესია
*[[ჯალაურთა]]ს ეკლესიები
 
==რესურსები ინტერნეტში==