თურქული ენები: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
(r2.6.5) (ბოტის დამატება: dsb:Turkojske rěcy)
No edit summary
[[ფაილი:Sprachfamilien der Welt (non Altai).png|thumb|350px|მოცემული ფერით (<span style="background-color:yellowgreen">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>) აღნიშნულია თურქული ენები მსოფლიოს სხვა ენათა ოჯახებისაგან უკეთ გამოსარჩევად]]
 
'''თურქული ენები''' [[ევრაზია]]ში ფართოდ გავრცელებულ [[ენათა ოჯახი|ენათა ოჯახს]] წარმოადგენს და თავისი 40 ერთმანეთთან საკმაოდ ახლო [[ენათა ნათესაობა|მონათესავე ენით]] მოითვლის 150 მლნ. მოლაპარაკეს. გარდა ამისა, 180 მილიონამდე კაცი მეორე [[ენა]]დ მიიჩნევს თურქულ ენებს. ესენია [[ალათაური ენები|ალათაურ ენათა]] ქვეჯგუფი, რომელსაც ასევე [[მონღოლური ენები|მონღოლური]] და [[ტუნგუსური ენები]]ც მიეკუთვნება. თურქულ ენათა წარმოშობა და დღევანდელი გავრცელების სივრცე არის საუკუნეთა განმავლობაში თურქ [[ხალხი|ხალხთა]] მრავალჯერადი [[ხალხთა დიდი გადასახლება|გადაადგილების]] შედეგი. {{მთავარი|თურქულენოვანი ხალხები}}
 
== თურქულ ენათა შიდა კლასიფიკაცია ==
თურქული ენები დაიყოფიან შემდეგ ჯგუფებად
 
{{მთავარი|თურქულენოვანი ხალხები}}
 
თურქული ენები დაიყოფიან შემდეგ ჯგუფებად;
 
* [[სამხრეთაღმოსავლური თურქული]], ანუ ოღ(უ)ზური
 
== თურქულ ენათა ოჯახი ==
 
[[ფაილი:TurkicLanguages.png|thumb|250px|ცალკეულ თურქულ ენათა განაწილების [[დიაგრამა]]]]
 
ალათაურ ენათა სამი დიდი ჯგუფიდან თურქულ ენათა [[ენათა ოჯახი|ოჯახი]] ერთ–ერთი ყველაზე გავრცელებულია მსოფლიოში და 40-მდე ენას მოიცავს. მოლაპარაკეთა რაოდენობის მხრივ 155 მლნ. კაცისთვის ერთ-ერთი თურქული ენა მშობლიურს წარმოადგენს , ხოლო 180 მილიონისთვის – მეორე ენას. რიცხობრივად თურქული ენებს მე–7 ადგილი უჭირავს [[ინდოევროპული ენები|ინდოევროპული]], [[ჩინურ-ტიბეტური ენები|ჩინურ-ტიბეტური]], [[ნიგერ-კონგოს ენები|ნიგერ-კონგოს]], [[აფრაზიული ენები|სემიტურ-ქამიტური]], [[ავსტრონეზიული ენები|ავსტრონეზიული]] და [[დრავიდული ენები]]ს შემდეგ. თურქულ ენებზე მოლაპარაკე ხალხებს გააჩნიათ მნიშვნელოვანი [[დემოგრაფია|დემოგრაფიული]] ზრდის პოტენციალი მიმდინარე [[XXI საუკუნე]]ში .
 
თურქულ ენათა უმეტესობა საკმაოდ დიდ მსგავსებას ავლენს [[ფონოლოგია]]ში, [[მორფოლოგია]]სა და [[სინტაქსი|სინტაქსში]]. ენათა ეს მსგავსება ართულებს ენათა შორის საზღვრების დადგენას, განსაკუთრებით ეს ეხება ერთმანეთის მეზობლად განლაგებულ თურქულენოვან ქვეყნებს, რომელთაც ხშირად სახელმწიფოებს შორის მდებარე ორივე მხარეს გარდამავალ [[დიალექტი|დიალექტებზე]] მოსაუბრე მოსახლეობა ჰყავს. არადა, განცხადება იმის შესახებ, რომ საზღვრები ამ ხალხებს შორის ხელოვნურადაა გავლებული პოლიტიკურ ჟღერადობას შეიძენდა, რადგან საფუძველში არღვევს თურქულენოვან სახელმწიფოთა შორის ჩამოყალიბებულ თანხმობას. {{მთავარი|პანთურქიზმი}} ისე და ისევ დიდი მსგავსებისა და ინტენსიური ურთიერთგავლენების გამო გართულებულია თურქული ენების შიდა გენეტიკური ნიშნით დაყოფა. დღემდე ყოველი მსგავსი მცდელობა მხოლოდ ახალი საკლასიფიკაციო ჰიპოთეზის შექმნით დასრულებულა.
 
 
== თურქულ ენათა გეოგრაფიული გავრცელების არეალი ==
[[ფაილი:Map-TurkicLanguages.png|thumb|300px|რეგიონები, სადაც ერთ თურქულ ენას მაინც აქვს [[სახელმწიფო ენა|სახელმწიფო ენის სტატუსი]].]]
 
თურქულითურქულ ენებზე მოლაპარაკე ხალხებს უჭირავთ უზარმაზარი ტერიტორიები აღმოსავლეთ და სამხრეთ [[ევროპა]]ში და დასავლეთ, შუა და ჩრდილოეთ [[აზია]]ში.
ეს ტერიტორიები გადაჭიმულია [[ბალკანეთი]]დან [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]], ცენტრალური [[სპარსეთი]]დან [[ჩრდილოეთის ზღვა]]მდე. [[ევრაზია|ევრაზიის]] 30 ქვეყანას ჰყავს ერთ-ერთ თურქულ ენაზე (თურქეთის თურქული) მოლაპარაკეთა საკმაოდ დიდი რიცხვი. მნიშვნელოვანია დასავლეთ ევროპაში, განსაკუთრებით კი [[გერმანია]]ში თურქულენოვანი მოსახლეობის (იხ. [[გერმანიის თურქობა]]) რაოდენობა, რომლის ზრდა მიგრაციის გამო განსაკუთრებით თვალშისაცემია [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] 60-იანი წლებიდან მოყოლებული.
 
{{მთავარი|პანთურქიზმი}}
 
ისე და ისევ დიდი მსგავსებისა და ინტენსიური ურთიერთგავლენების გამო გართულებულია თურქული ენების შიდა გენეტიკური ნიშნით დაყოფა. დღემდე ყოველი მსგავსი მცდელობა მხოლოდ ახალი საკლასიფიკაციო ჰიპოთეზის შექმნით დასრულებულა.
 
 
== მნიშვნელოვანი თურქული ენები ==
 
რიცხობრივად მნიშვნელოვანი თურქული ენებია: