ძველი ქართული ენა: განსხვავება გადახედვებს შორის

არ არის რედაქტირების რეზიუმე
| კოდები = ISO 639-3: oge
}}
'''ძველი ქართული ენა''' — [[ქართული ენა|თანამედროვე ქართულის]] წინამორბედი ენა. გულისხმობს უძველესი წერილობითი ძეგლების ენას [[V საუკუნე|V საუკუნიდან]] [[XI საუკუნე|XI საუკუნის]] ჩათვლთჩათვლით. მე-12მე12 საუკუნიდან მე–18–მდემე18–მდე არსებულ ქართულ ენას ''საშუალი ქართული'' ეწოდება. ძველი ქართული ენის საშუალ ქართულად შეცვლა თანდათანობით მოხდა, ამიტომ მათ შორის მკაფიო ზღვარის გავლება შეუძლებელია და დროის მიხედვით დაყოფა პირობითია.
 
==ფონეტიკა==
'''ჴ''' (ხარი, ჴარი) იყო ხახისმიერი (ფარინგალური) ყრუ ფშვინვიერი ბგერა, რომელიც ზოგიერთ კილოში კიდევაა შენახული, მაგალითად ფშაურში, ხევსურულში გრემ-საბუე-ენისელში და სხვაგანაც. ყველა სიტყვაში, სადაც [[ჴ]] იხმარებოდა, სალიტერატურო ენაში შეენაცვლა [[ხ]]; გვქონდა: '''ჴ'''ელი, მუ'''ჴ'''ლი, მ'''ჴ'''არი, '''ჴ'''ა'''ჴ'''ა, '''ჴ'''ორცი, ვენა'''ჴ'''ი და სხვა, ახლა კი გვაქვს: ხელი, მუხლი, მხარი, ხახა, ხორცი, ვენახი.
 
ძველი ქართულისა და ახალი ქართულის თანხმოვნების გამოთქმებს შორის მსგავსება დიდია. ენისთვის დამახასიათებელია ჰარმონიული ჯგუფების შექმნა. როდესაც ორი თანხმოვანი ხვდება ერთად, ხშირად ხდება ასიმილაცია და თანაბრდება მათი ჟღერადობა მაგალითად "'''ტეხ'''ავს ზმნის ფუძეში — '''ტეხ''', იკარგება ორ თანხმოვანს შორის მყოფი ხმოვანი და რჩება ''ტხ'', რომელიც ასიმილირდება და მიიღება '''ტყ''' (ტყდება).
 
=== ხმოვნები ===
'''ა–ფუძიანი სახელების''' ბრუნებაც ანალოგიურად ხდებოდა. განსხვავება მხოლოდ სახელობითის ნიშანში იყო – –'''ჲ'''; გარდა ამისა, ა–ფუძიანი საზოგადო სახელები ნათესაობითსა და მოქმედებითში არასრული ფუძით გვხვდებიან, იკვეცებიან და ბოლოკიდურ "[[ა]]" იშორებენ.
 
'''ო– და უ–ფუძიანი სახელების''' ბრუნვის ნიშნებიც იგივეა, რაც ბოლოთანხმოვნიანებისა. განსხვავება მხოლოდ სამ ბრუნვაიაბრუნვაშია: სახელობითი — –'''ჲ''', ნათესაობითი — –'''ჲს'''(ა), მოქმედებითი — –'''ჲთ'''(ა).
 
შედარებით განსხვავებულია '''[[ე]]'''–სა და უმარცვლო '''{{უბრჯგუ}}'''–ზე გათავებული სახელების ბრუნება. ე–ფუძიან სახელებში ბრუნვის ნიშნები იგივეა, რაც ა–ფუძიუანშია–ფუძიანში, მოქმედებს ასევე ორ ბრუნვაში შეკვეცის წესიც, თუმცა სახელობით ბრუნვაში, ნაცვლად სიტყვის ბოლოში თავმოყრილი '''ეჲ''' ჯგუფისა ჩნდება '''[[ჱ]]'''; მაგალითად: ძ'''ჱ''', მთოვარ'''ჱ''', მხარ'''ჱ'''... {{უბრჯგუ}}–ზე გათავებული სახელების ბრუნებისას, სამ ბრუნვაში (სახელობითსისახელობითში, ნათესაობითსა და მოქმედებითში) თავს იყრის {{უბრჯგუ}}ი ჯგუფი, რომელსაც ცვლის ერთი ასო – ჳ. მაგალითად: ნაძჳ, ნაძჳ–'''ს'''(ა), ნაძჳ–'''თ'''(ა) (ფუძე – '''ნაძ{{უბრჯგუ}}'''), ღაწჳ, ღაწჳ–'''ს'''(ა), ღაწჳ–'''თ'''(ა) (ფუძე – '''ღაწ{{უბრჯგუ}}''').
 
=====საკუთარ სახელთა ბრუნება=====
649

რედაქტირება