მიდუეის ბრძოლამეორე მსოფლიო ომის გადამწყვეტი საზღვაო ბრძოლა წყნარი ოკეანის თეატრში. ბრძოლა გაიმართა 1942 წლის 4-7 ივნისს, პერლ-ჰარბორზე თავდასხმიდან 6 თვეში.[6][7][8] აშშ-ის საზღვაო ძალებმა, ადმირალები: ჩესტერ ნიმიცის, ფრენკ ჯეკ ფლეჩერის და რეიმონდ სპრუენსის მეთაურობით, დაამარცხა იაპონიის იმპერიული საძრვაო ძალები, ისოროკუ იამამატოს, ნობუტაკე კონდოს, ჩუიჩი ნაგუმოს, ტამონ იამაგუჩის მეთაურობით. სამხედრო ისტორიკოსმა ჯონ კიგანმა ამერიკული გამარჯვება აღწერა როგორც: „ყველაზე განმაცვიფრებელი და გამანადგურებელი დარტყმა საზღვაო ბრძოლების ისტორიაში“,[9] საზღვაო ისტორიკოსმა კრეიგ სიმონდსმა ბრძოლას უწოდა „ყველაზე შედეგიანი საზღვაო ბრძოლა მსოფლიოს ისტორიაში, სალამინის, ტრაფალგარის და ცუსიმის ბრძოლებთან ერთად“.[10]

მიდუეის ბრძოლა
მეორე მსოფლიო ომის წყნარი ოკეანის თეატრის ნაწილი
SBDs and Mikuma.jpg
აშშ-ის ბომბდამშენი მესამეჯერ უტევს იაპონულ ცეცხლმოკიდებულ კრუიზერ მიკუმას
თარიღი 1942 წლის 4 ივნისი1942 7 ივნისი
მდებარეობა წყნარი ოკეანე, მიდუეი
შედეგი ამერიკული გამარჯვება, იაპონიის იმპერიის საზღვაო ძალების მნიშვნელოვანი ნაწილის განადგურება.
მხარეები
აშშ-ის დროშა აშშ იაპონიის იმპერიის დროშა იაპონიის იმპერია
მეთაურები
ძალები
წყნარი ოკეანის ფლოტი

3 ავიამზიდი
7 მძიმე კრუიზერი
1 მსუბუქი კრუიზერი
15 გამანადგურებელი
233 ავიამზიდზე განთავსებული თვითმფრინავი
127 ხმელეთზე განთავსებული თვითმფრინავი
16 წყალქვეშა ნავი[1]

იაპონიის იმპერიის დროშა გაერთიანებული ფლოტი


4 ავიამზიდი
2 საბრძოლო ხომალდი
6 მძიმე კრუიზერი
1 მსუბუქი კრუიზერი
14 გამანადგურებელი
248 ავიამზიდზე განთავსებული თვითმფრინავი[2]

დანაკარგები
  • 1 ჩაძირული ავიამზიდი
  • 1 ჩაძირული გამანადგურებელი
  • ~150 განადგურებული თვითმფრინავი
  • 307 მოკლული სამხედრო[3]
  • 4 ჩაძირული ავიამზიდი
  • 1 ჩაძირული მძიმე კრუიზერი
  • 1 დაზიანებული მძიმე კრუიზერი
  • 248 განადგურებული თვითმფრინავი[4]
  • 3 047 მოკლული სამხედრო[5]
  • 37 ტყვედ ჩავარდნილი სამხედრო[6]
ვიკისაწყობი Commons-logo.svg მიდუეის ბრძოლა

იაპონური ოპერაცია, პერლ-ჰარბორზე თავდასხმის მსგავსად, მიზნად ისახავდა აშშ-ის განადგურებას როგორც წყნარ ოკეანეში დომინანტურ საზღვაო ძალას, რაც იაპონიას მისცემდა საშუალებას ჩამოეყალიბებინა დიდი აღმოსავლეთ აზიის თანამეგობრობის სფერო. იაპონელებს იმედი ჰქონდათ დამამცირებელი გამარჯვების მოპოვების, რაც გამოიწვევდა აშშ-ის კაპიტულაციას წყნარი ოკეანის ომში. მიდუეის ოკუპაცია მნიშვნელოვანი იყო რათა აღარ განმეორებულიყო დულიტლის რეიდის მსგავსი თავდასხმები იაპონიის მთავარ კუნძულებზე. მიდუეიზე თავდასხმას უნდა მოყოლოდა თავდასხმები ფიჯიზე, სამოაზე და ჰავაიზე.

გეგმა პრაქტიკულად უუნარო იყო იაპონელების მცდარი და უსაფუძვლო გათვლების გამო აშშ-ის რეაქციის შესახებ. აშშ-ის კრიპტოგრაფებმა შეძლეს დაედგინათ იაპონიური თავდასხმის ზუსტი დრო და ადგილი, რამაც აშშ-ს საკუთარი თავდასხმის მომზადების საშუალება მისცა. ბრძოლაში მონაწილეობა მიიღო ოთხმა იაპონურმა ავიამზიდმა (აკაგი, კაგა, სორიუ და ჰირიუ) და სამმა ამერიკულმა ავიამზიდმა. იაპონიამ დაკარგა ოთხივე ავიამზიდი მძიმე კრუიზერ მიკუმასთან ერთად. აშშ-მ დაკარგა ავიამზიდი USS Yorktown და გამანადგურებელი USS Hammann.

მიდუეის და სოლომონის კუნძულების კამპანიის შემდეგ იაპონიას აღარ ჰქონდა შესაძლებლობა ჩაენაცვლებინა როგორც მატერიალური დანაკარგები (განსაკუთრებულად ავიამზიდები) ასევე ადამინური დანაკარგები (განსაკუთრებით გამოცდილი პილოტები და საზღვაო პერსონალი). მიდუეის ბრძოლა ითვლება გარდამტეხ წერტილად წყნარი ოკეანის კამპანიაში.

წინაპერიოდირედაქტირება

 
იაპონიის სამხედრო გაფაფართოება წყნარ ოკეანეში, 1942 წლის აპრილი

წყნარ ოკეანეში ომის გაფართოების შემდეგ, იაპონიის იმპერია სწრაფად აღწევდა დასახულ სტრატეგიულ მიზნებს, იმპერიამ სწრაფად დაიპყრო ფილიპინები, მალაიზია, სინგაპური და ჰოლანდიის ოსტინდოეთი (თანამედროვე ინდონეზია), ეს უკანასკნელი იაპონიისთვის მნიშვნელოვანი იყო მისი დიდი ნავთობის და სხვა ბუნებრივი რესურსების გამო.

სტრატეგიული უთანხმოებები იყო იაპონიის იმპერიული არმიას და იაპონიის იმპერიული საზღვაო ძალებს შორის, ასევე შიდა უთანხმოებები იყო იმპერიული საზღვაო ძალების გენერალურ შტაბ-ბინაში და ისოროკუ იამამატოს გაერთიანებულ ფლოტში, რომელიც 1942 წლის აპრილამდე ვერ ჩამოყალიბდა.[11][12]

იამამატოს უპირველესი მიზანი იყო ამერიკული ავიამზიდების განადგურება, დულიტლის რეიდის დამსახურებით იამამატოს მიაჩნდა რომ იაპონიისთვის წყნარი ოკეანის კამპანიაში ყველაზე დიდ საფრთხეს ამერიკული ავიამზიდები წარმოადგენდნენ და მათი განადგურება დაუყონვნებლივ უნდა მომხდარიყო.[13]

შედეგირედაქტირება

აშკარა გამარჯვების და ვიკთან დევნის შეწყვეტის შემდეგ, აშშ-ის ძალები პერლ-ჰარბორში დაბრუნდნენ მარაგების შესავსებად.

ისტორიკოსმა სამუელ მორისონმა 1949 წელს დაწერა რომ რეიმონდ სპრუსი დიდი კრიტიკის სამიზნე გახდა იაპონიის ფლოტის ბოლომდე არ განადგურების გამო,[14] კლეი ბლეირს მიაჩნდა რომ დევნის გაგრძელების შემთხვევაში ღამით საჰაერო თავდასხმებს ვერ განახორციელებდნენ ხოლო რეიმონდ სპრუსის კრუიზერებს იაპონიის იმპერიული საზღვაო ძალები საჰაერო დაზღვევის გარეშე უპრობლემოდ გაანადგურებდნენ.[15] ასევე ამერიკულმა საჰაერო ძალებმა მნიშვნელოვანი განიცადეს საბოლოო გამარჯვების მიუხედავად, აშშ-ის საჰაერო ძალებმა ბრძოლაში მონაწილე ტორპედო ბომბდამშენების დიდი ნაწილი დაკარგეს. სიტუაციას ართულებდა ის ფაქტიც რომ სპრუსის გამანადგურებელებს ცოტა საწვავი ჰქონდათ დარჩენილი.[16][17]

15 ივნისს ჩუიჩი ნაგუმომ ლიასონის კონფერენციაზე წარადგინა ბრძოლის ანგარიში, ანგარიშში ნათქვამია რომ ამერიკელებმა არ იცოდნენ იაპონელების გეგმაზე და იაპონელები არ შეუმჩნევიათ 4 ივნისის დილის 5 საათამდე, როდესაც რეალობაში ამერიკელებმა იაპონური გეგმის შესახებ თავიდანვე იცოდნენ დეკოდირების დამსახურებით.[18][19]

იაპონიის ახალი ამბების პროგრამამ დიდი გამარჯვება გამოაცხადა. მხოლოდ იმპერატორი ჰიროჰიტო და საზღვაო ზალების უმაღლესი ოფიცრები იყვნენ ინფორმირებული რეალური მარცხის შესახებ.[20]

იაპონიის ფლოტის ჰაშირაჯიმაში დაბრუნების შემდეგ დაჭრილები საზღვაო საავადმყოფოებში გადაიყვანეს. მათი უმეტესობა კლასიფირებული იქნა როგორც „საიდუმლო პაციენტები“, ისინი სხვა პაციენტებისგან იზოლირებულ პალატებში მოათავსეს.[21] ისინი ვინც კვლავ საომარ მდგომარეობაში იყვნენ სხვა დანაყოფებში გაანაწილეს ისე რომ ოჯახების და მეგობრების ნახვის უფლებაც კი არ მისცეს.[22] შემდგომში ჩუიჩი ნაგუმო ავიამზიდების აღდგენითი სამუშაოების ზედამხედველად დაინიშნა.[23]

ბრძოლაში მიღებული დანაკარგების ბოლომდე შევსებას იაპონიის იმპერია ვეღარასოდეს მოახერხებს რაც საბოლოოდ იაპონიის დამარცხების უმნიშვნელოვანესი მიზეზი გახდა.

იაპონური და ამერიკული დანაკარგებირედაქტირება

 
იაპონური კრუიზერი მიკუმა ჩაძირვამდე ცოტა ხნით ადრე, 1942 წლის 6 ივნისი
 
ტორპედო ბომბდამშენი Martin B-26-MA Marauder "Susie-Q", 22-ე ბომბდამშენთა ჯგუფის USAAF რომლითაც ლეიტენანტი ჯეიმზ პერი მური დაფრინავდა მიდუეის ბრძოლისას 1942 წლის 4 ივნისს
 
ბრძოლის დროს გადაადგილებები

ბრძოლის დასრულებისას იაპონიამ 3 057 პერსონალი დაკარგა. დანაკარგები ავიამზიდების ბორტზე იყო: აკაგი: 267; კაგა: 811; ჰირიუ: 392; სორიუ: 711 (კაპიტანი იანაგიმოტოს ჩათვლით, რომელმაც გემის დატოვებაზე უარი თქვა); სულ: 2 181.[24] მძიმე კრუიზერები მიკუმა (ჩაიძირა; 700 გარდაცვლილი) და მოგამი (დაზიანებული; 92 გარდაცვლილი) სხვა 792 იაპონელოი სამხედრო გარდაიცვალა საჰაერო ოპერაციებისას.[25]

აშშ-მ დაკარგა ავიამზიდი Yorktown და გამანადგურებელი Hammann. 307 ამერიკელი გარდაიცვალა, გენერალ-მაიორი კლეარენც ტინკერის ჩათვლით.

წარმოჩენა ლიტერატურასა და პოპკულტურაშირედაქტირება

წიგნებირედაქტირება

ფილმებირედაქტირება

რესურსები ინტერნეტშირედაქტირება

ვიკისაწყობში არის გვერდი თემაზე:

სქოლიორედაქტირება

  1. Blair 1975, p. 240 map
  2. Parshall და Tully 2005, p. 90–91
  3. The Battle of Midway. Office of Naval Intelligence.
  4. Parshall და Tully 2005, p. 524
  5. {{Harvnb|parshall|tully|2005|pp=113,365, 377-380, 479
  6. 6.0 6.1 Battle of Midway: June 4–7, 1942. Naval History & Heritage Command (26 March 2015). ციტირების თარიღი: 15 June 2016.
  7. Dull 1978, p. 166
  8. A Brief History of Aircraft Carriers: Battle of Midway. U.S. Navy (2007). დაარქივებულია ორიგინალიდან — 12 June 2007. ციტირების თარიღი: 12 June 2007.
  9. Keegan 2005, p. 275
  10. Symonds 2018, p. 293
  11. Prange, Goldstein და Dillon 1982, p. 13–15, 21–23; Willmott 1983, p. 39–49; Parshall და Tully 2005, p. 22–38.
  12. Parshall და Tully 2005, p. 33; Prange, Goldstein და Dillon 1982, p. 23
  13. Prange, Goldstein და Dillon 1982, p. 22–26
  14. Morison 1949, p. 142–143
  15. Parshall და Tully 2005, p. 330
  16. Parshall და Tully 2005, p. 382
  17. Toll 2012, p. 471
  18. Chūichi Nagumo. (June 1942) CINC First Air Fleet Detailed Battle Report no. 6.
  19. Parshall და Tully 2005, p. 92–93
  20. Bix 2001, p. 449
  21. Parshall და Tully 2005, p. 386
  22. Parshall და Tully 2005, p. 386–387
  23. Parshall და Tully 2005, p. 388
  24. Parshall და Tully 2005, p. 476
  25. Parshall და Tully 2005, p. 378, 380