ზომა-წონის გენერალური კონფერენცია

ზომა-წონის გენერალური კონფერენცია, ზწგკ (ფრანგ. Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM) — მეტრული კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოების წარმომადგენელთა საერთაშორისო კონფერენცია, რომელსაც იწვევენ ექვს წელიწადში ერთხელ „მეტრული სისტემის გავრცელებისა და სრულყოფის აუცილებელ ღონისძიებათა განხილვისა და მიღების“ მიზნით. კონფერენციებზე ისმენენ ზომა-წონის საერთაშორისო კომიტეტისა და ბიუროს მუშაობის ანგარიშს, ღებულობენ გადაწყვეტილებებს მეტროლოგიის საკითხებზე და ირჩევენ ზომა-წონის საერთაშორისო კომიტეტისა და ბიუროს მუშაობის ანგარიშს, ღებულობენ გადაწყვეტილებებს მეტროლოგიის საკითხებზე და ირჩევენ ზომა-წონის საერთაშორისო კომიტეტის შემადგენლობას.

1875 წელს დაარსდა ზომა-წონის საერთაშორისო ბიურო. 1889 წელს მას შემდეგ რაც გაიმართა ზომა-წონის I გენერალური კონფერენცია, შემდგომი კონფერენციიები ყოველ ექვს წელიწადში იმართებოდა, ხოლო 1954 წლიდან — ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ იმართება.

კონფერენციები

რედაქტირება
  1. 1889 წელს დადგენილ იქნა მეტრისა და კილოგრამის საერთაშორისო პროტოტიპები. კილოგრამის საერთაშორისო პროტოტიპი (IPK), პლატინა-ირიდიუმისგან დამზადებული ცილინდრი და მეტრის საერთაშორისო პროტოტიპი, X-განიკვეთის ზოლი ასევე დამზადებულია პლატინა-ირიდიუმისგან, შეირჩა. ბრიტანული ფირმა Johnson Matthey-ის მიერ წარმოებული პარტიები. ორივე არტეფაქტის სამუშაო ასლები ასევე შეირჩა წილისყრით და სხვა ასლები დაურიგდა წევრ ქვეყნებს, ისევ წილისყრით. პროტოტიპები და სამუშაო ასლები დეპონირებული იყო წონათა და ზომების საერთაშორისო ბიუროში, სენტ-კლუდში, საფრანგეთი[1].
  2. 1895 წელს ზწგკ-ს არ მიუღია რაიმე გადაწყვეტილება[2].
  3. 1901 წელს ლიტრი განისაზღვრა, როგორც 1 კგ წყლის მოცულობა. განიმარტა, რომ კილოგრამები არის მასის ერთეული, „სტანდარტული წონა“, განისაზღვრა გრავიტაციის სტანდარტული აჩქარება, რომელიც ადასტურებს გრამების ძალის გამოყენებას და მათ კარგად განსაზღვრავს[3].
  4. 1907 წელს კარატი განისაზღვრა როგორც 200 მგ[4].
  5. 1913 წელს შემოთავაზებული იყო ტემპერატურის საერთაშორისო სკალა. გენერალურმა კონფერენციამ რეკომენდაცია მისცა, რომ საერთაშორისო კომიტეტმა უფლება მისცეს ბიუროს, მოაწყოს კალიბრაციის ბაზის მქონე დაწესებულებებს შორის კარგად განსაზღვრული ინვარი ძაფების მიმოქცევა ჯგუფებად, რათა შესაძლებელი გახდეს შეთანხმების მიღწევა ამ ბაზების განსაზღვრის მეთოდზე. , ასევე ძაფების გამოყენების მეთოდი[5].
  6. 1921 წელს მრიცხველის კონვენცია შესწორებული[6].
  7. 1927 წელს შეიქმნა ელექტროენერგიის საკონსულტაციო კომიტეტი (CCE). მიღებულ იქნა ტემპერატურის საერთაშორისო პრაქტიკული სკალა[7].
  8. 1933 წელს გამოვლენილი აბსოლუტური ელექტრო ერთეულის საჭიროება[8].
  9. 1948 წელს განისაზღვრა ამპერი, ბარი, კულონი, ფარადი, ჰენრი, ჯოული, ნიუტონი, ომ, ვოლტი, ვატი, ვებერი. ცელსიუსის ხარისხი შეირჩა სამი დასახელებიდან, რომლებიც გამოიყენება ტემპერატურის ერთეულის სახელად. სიმბოლო l (პატარა L) მიღებულ იქნა ლიტრის სიმბოლოდ. ორივე მძიმით და წერტილი ხაზში მიიღება როგორც ათობითი მარკერის სიმბოლო. შეიცვალა სტერეისა და მეორეს სიმბოლოები.[10] უნივერსალური დაბრუნება გრძელი მასშტაბის ნუმერაციის სისტემაზე იყო შემოთავაზებული, მაგრამ არ იქნა მიღებული[9].
  10. 1954 წელს კელვინი, სტანდარტული ატმოსფერო განსაზღვრულია. დაადგინა ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის (SI) ძირითადი ერთეულები (მეტრი, კილოგრამი, წამი, ამპერი, კელვინი, კანდელა)[10].
  11. 1960 წელს მრიცხველი ხელახლა განისაზღვრა სინათლის ტალღის სიგრძის მიხედვით. მიღებულ იქნა ჰერცი, ლუმენი, ლუქსი, ტესლა ერთეულები. MKSA-ზე დაფუძნებული ახალი მეტრიკული სისტემას მიენიჭა ოფიციალური სიმბოლო SI სისტემა და დაიწყო როგორც „მოდერნიზებული მეტრული სისტემა“. დამტკიცდა ჯერად (მეგა-, გიგა-, ტერა-) და წილობით (პიკო-, ნანო-, მიკრო-) ერთეულთა თავსართები[11].
  12. 1964 წელს აღდგენილია ლიტრი = 1 დმ3 ორიგინალური განმარტება. მიღებულ იქნა წილობით (ატო-, ფემტო-) ერთეულთა თავსართები[12].
  13. 1967 წელს მეორე ხელახლა განისაზღვრა, როგორც გამოსხივების 9 192 631 770 პერიოდის ხანგრძლივობა, რომელიც შეესაბამება ცეზიუმ-133 ატომის ძირითადი მდგომარეობის ორ ჰიპერწვრილ დონეს შორის გადასვლას 0 კ ტემპერატურაზე. კელვინმა დაარქვა კელვინი და კანდელა ხელახლა განსაზღვრა[13].
  14. 1971 წელს ახალი SI საბაზისო ერთეული, მოლი განსაზღვრული. დამტკიცდა სახელები პასკალი და სიმენსი, როგორც წნევის და ელექტრული გამტარობის ერთეულები[14].
  15. 1975 წელს მიღებულ იქნა ჯერად (პეტა-, ექსა-) ერთეულთა თავსართები. ნაცრისფერი და ბეკერელი ერთეულები მიღებულ იქნა როგორც რადიოლოგიური ერთეულები SI-ში[15].
  16. 1979 წელს განისაზღვრა კანდელა და სივერტი. l და L დროებით დაშვებულია ლიტრის სიმბოლოდ[16].
  17. 1983 წელს მეტრი ხელახლა განისაზღვრა სინათლის სიჩქარის მიხედვით, ანუ მეტრი არის სინათლის მიერ გავლილი ბილიკის სიგრძე ვაკუუმში დროის ინტერვალის 1/299,792,458 წამში[17].
  18. 1987 წელს ჩვეულებრივი მნიშვნელობები მიღებულ იქნა ჯოზეფსონის მუდმივისთვის, KJ და ფონ კლიცინგის მუდმივისთვის, RK, რაც ამზადებდა გზას ამპერისა და კილოგრამის ალტერნატიული განმარტებებისთვის[18].
  19. 1991 წელს მიღებულ იქნა ახალი პრეფიქსები იოქტო-, ზეპტო-, ზეტა- და იოტა-[19].
  20. 1995 წელს SI დამატებითი ერთეულები (რადიანი და სტერადიანი) ხდება წარმოებული ერთეულები[20].
  21. 1999 წელს ახალი SI მიღებული ერთეული, კატალი = მოლი წამში, მიღებულ იქნა, როგორც კატალიზური აქტივობის SI ერთეული[21].
  22. 2003 წელს მძიმით ან წერტილით სტრიქონს ხელახლა დასტურდება როგორც ათობითი ნიშნის სიმბოლოები და არა როგორც დაჯგუფების სიმბოლოები წაკითხვის გასაადვილებლად; "ნომრები შეიძლება დაიყოს სამ ჯგუფად, რათა გაადვილდეს კითხვა; არც წერტილები და არც მძიმეები არ არის ჩასმული ჯგუფებს შორის სივრცეებში"[22].
  23. 2007 წელს დაზუსტდა კელვინის განმარტება და განიხილეს აზრები გარკვეული საბაზისო ერთეულების შესაძლო გადასინჯვის შესახებ[23].
  24. 2011 წელს SI ერთეულების განმარტებების გადასინჯვის წინადადება, მათ შორის კილოგრამის ხელახალი განსაზღვრა პლანკის მუდმივთან მიმართებაში, პრინციპში იქნა მიღებული, გარკვეული ტექნიკური კრიტერიუმების დაკმაყოფილების გათვალისწინებით[24].
  25. 2014 წელს განხილული იქნა კილოგრამის ხელახალი განსაზღვრა პლანკის მუდმივთან მიმართებაში, მაგრამ საბოლოოდ არ შეჯერდა. აღინიშნა პროგრესი ხელახალი განმარტების რეალიზაციისკენ. თუმცა, დაასკვნეს, რომ მონაცემები ჯერ კიდევ არ აღმოჩნდა საკმარისად მტკიცე. წახალისებულია მუდმივი ძალისხმევა მონაცემთა გაუმჯობესების მიზნით, რათა 26-ე შეხვედრაზე მიღებულ იქნეს რეზოლუცია, რომელიც ჩაანაცვლებს არსებულ განმარტებას განახლებული განმარტებით[25].
  26. 2018 წელს შეხვედრაზე თავიდან განისაზღვრა კილოგრამი, ამპერი, კელვინი და მოლი, შესაბამისად, პლანკის მუდმივის, ელემენტარული მუხტის, ბოლცმანის მუდმივის და ავოგადროს რიცხვის ახალი მუდმივად ფიქსირებული მნიშვნელობებიც[26].
  27. 2022 წელს მიღებულ იქნა ახალი პრეფიქსები ქუქტო-, რონტო-, რონნა- და ქუეტტა-. დაიწყო ნახტომი წამის აღმოფხვრის და DUT1-ის სტაბილიზაციის დაგეგმვა 2035 წლისთვის[27].

ლიტერატურა

რედაქტირება

რესურსები ინტერნეტში

რედაქტირება