ედუარდ შევარდნაძე

ქართველი პოლიტიკოსი და დიპლომატი

ედუარდ ამბროსის ძე შევარდნაძე (დ. 25 იანვარი, 1928, მამათი, დღევანდელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 7 ივლისი, 2014, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. 1985-1990 წლებში საბჭოთა კავშირის საგარეო საქმეთა მინისტრი, 1995–2003 წლებში საქართველოს პრეზიდენტი.

ედუარდ შევარდნაძე
ედუარდ შევარდნაძე
Flag of Georgia (1990–2004).svg
საქართველოს მე-2 პრეზიდენტი
Coat of arms of the Democratic Republic of Georgia.svg
თანამდებობაზე ყოფნის დრო
26 მაისი, 1995 – 23 ნოემბერი, 2003
წინამორბედიზვიად გამსახურდია
მემკვიდრენინო ბურჯანაძე (დროებითი)
მიხეილ სააკაშვილი

სსრკ
სსრკ
საბჭოთა კავშირის
მე-6 საგარეო საქმეთა მინისტრი
თანამდებობაზე ყოფნის დრო
6 ივლისი, 1985 – 20 დეკემბერი, 1990
წინამორბედიანდრეი გრომიკო
მემკვიდრეალექსანდრე ბესმერტნიხი

თანამდებობაზე ყოფნის დრო
29 სექტემბერი, 1972 – 6 ივლისი, 1985
წინამორბედივასილ მჟავანაძე
მემკვიდრეჯუმბერ პატიაშვილი

თანამდებობაზე ყოფნის დრო
22 მაისი, 1965 – 1 აგვისტო, 1972
წინამორბედიოთარ ქავთარაძე
მემკვიდრეკონსტანტინე კეთილაძე

დაბადებული25 იანვარი, 1928
მამათი, ოზურგეთის მაზრა, საქართველოს სსრ
გარდაცვლილი7 ივლისი, 2014 (86 წლის)
თბილისი, საქართველო
მოქალაქეობასაქართველო
ეროვნებაქართველი
პოლიტიკური პარტიაკომპარტია (1948-1991)
სმკ (1993-2003)
მეუღლენანული ცაგარეიშვილი
შვილებიპაატა შევარდნაძე
მანანა შევარდნაძე
რელიგიაათეისტი
(1992 წლამდე) მართლმადიდებელი
(1992 წლიდან)
ჯილდოებისოციალისტური შრომის გმირი
ლენინის ორდენი ლენინის ორდენი ლენინის ორდენი ლენინის ორდენი ლენინის ორდენი ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი სამამულო ომის ორდენი შრომის წითელი დროშის ორდენი მთავარ იაროსლავ ბრძენის I ხარისხის ორდენი წმინდა მიხეილისა და წმინდა გიორგის ორდენი
ხელმოწერაEduard Shevardnadze signature.svg

IX-XI მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სოციალისტური შრომის გმირი (1981). სკკპ ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრობის კანდიდატი (1978), წევრი 1985 წლის ივლისიდან. 1964–1965 წლებში იყო საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის მინისტრის მოადგილე. 1965–1972 წლებში საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა მინისტრი. 1985 წელს შევარდნაძე სსრკ-ის საგარეო საქმეთა მინისტრად დაინიშნა. 1990 წელს იგი გადადგა. 1991 წელს მიხეილ გორბაჩოვის მიწვევით კვლავ დაუბრუნდა მინისტრის პოსტს. 1992 წელს საქართველოს სახელმწიფო საბჭოს ხელმძღვანელი, 1992–1995 წლებში საქართველოს რესპუბლიკის პარლამენტის თავმჯდომარე. მონაწილეობდა გერმანიის გაერთიანების შესახებ მოლაპარაკებებში. 1990 წელს ვაშინგტონში აშშ-ის სახელმწიფო მდივანთან, ჯეიმზ ბეიკერთან ერთად ხელი მოაწერა აშშ-სათვის ბერინგის ზღვის აკვატორიის გადაცემას შევარდნაძე-ბეიკერის გამყოფი ხაზის მიხედვით. „ვარდების რევოლუციის“ შემდეგ, 2003 წლის ნოემბერში, შევარდნაძე თანამდებობიდან გადადგა და პოლიტიკას ჩამოსცილდა. სიცოცხლის ბოლო წლები კრწანისის რეზიდენციაში გაატარა. ავტორია ავტობიოგრაფიული წიგნისა „ჩემი არჩევანი“, სადაც მისი პოლიტიკური კარიერა, გაუხმაურებელი ფაქტები და მოვლენებია აღწერილი.[1]

ბიოგრაფია

ადრეული წლები

ედუარდ შევარდნაძე დაიბადა 1928 წლის 25 იანვარს, ოზურგეთის მაზრაში, სოფელ მამათში, ამბროსი შევარდნაძისა და სოფიო პატეიშვილის ოჯახში. შევარდნაძის ოჯახი წარმოშობით იყო სოფელ ასკანიდან. მისი მამის ბიძაშვილი იყო ცნობილი ფირალი დათიკო შევარდნაძე. მისი მამა პედაგოგი იყო და მამათის სკოლაში რუსულ ენასა და ლიტერატურას ასწავლიდა, ხოლო დედა აზნაურ გლახუნა პატეიშვილის ქალიშვილი. ჰყავდა და და სამი ძმა: ევგრაფი, აკაკი და იპოკრატე. უფროსი ძმა, ევგრაფი, პოლიომიელიტით დაავადდა და ადრეულ ასაკში შეეზღუდა მოძრაობის უნარი. მისი მამა დააპატიმრეს სტალინური რეპრესიების დროს 1937 წელს, მაგრამ გათავისუფლდა მისი ნამოწაფარის დახმარებით, რომელიც შინსახკომის თანამშრომელი იყო. 1941 წელს, დიდი სამამულო ომის დაწყების შემდეგ ფრონტზე გაიწვიეს აკაკი შევარდნაძე. ის დაიღუპა ომის ადრეულ წლებში, ბრესტის ციხესიმაგრის დაცვისას.

სოფელ მამათის რვაკლასიანი სკოლის დასრულების შემდეგ შევარდნაძემ სწავლა გააგრძელა და დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ტექნიკუმი. მას, ახლობლების რჩევით, სურდა ექიმი გამხდარიყო. თბილისში ცხოვრბოდა ფასანაურის ქუჩაზე, თავის დასთან, ძველ სახლში, სარდაფის მსგავს ოთახში. ახალგაზრდა ასაკში შევარდნაძე ტუბერკულოზით დაავადდა და რამდენიმე თვე ბახმაროში მკურნალობდა.

მოღვაწეობა საქართველოს სსრ-ში

1946 წლის ივლის-ოქტომბერში მუშაობდა საქართველოს სსრ-ის კომკავშირის თბილისის ორჯონიკიძის რაიკომის ინსტრუქტორად, შემდეგ იქვე კადრების და საორგანიზაციო განყოფილების გამგედ. 1948 წელს, 20 წლის ასაკში შევიდა კომპარტიაში. 1951 წელს დაამთავრა პარტიული სკოლა. 1951 წლის სექტემბრიდან კვლავ კომკავშირში მუშაობდა. 1952 წელს იყო კომკავშირის ქუთაისის საოლქო კომიტეტის მდივანი. 1953 წელს გახდა სკკპ ქუთაისის კომიტეტის წევრი, იმავე წლის დეკემბერში გახდა კომკავშირის ქუთაისის კომიტეტის პირველი მდივანი, 1956 წლის მაისიდან გახდა საქართველოს სსრ კომკავშირის მეორე, ხოლო 1957 წლის დეკემბრიდან — პირველი მდივანი. ამ პოსტს ინარჩუნებდა 1961 წლამდე. 1958 წლიდან იყო კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. 1960 წელს დაამთავრა ა. წულუკიძის სახელობის ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტი დაუსწრებლად. 1961–1964 წლებში კომპარტიის მცხეთის რაიონული კომიტეტის პირველი მდივანი, ხოლო შემდეგ თბილისის პირველი მაისის რაიკომის მდივანი.

1964-1965 წლებში იყო საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის მინისტრის მოადგილე, 1965 წლის 22 მაისიდა კი მინისტრი. ამ თანამდებობაზე დანიშვნისთანავე დაიწყო კამპანია ჩრდილოვანი ეკონომიკისა და კორუფციის წინააღმდეგ. კამპანია კარგად იყო რეკლამირებული, თუმცა მნიშვნელოვანი შედეგები არ მოჰყოლია. 1972 წლის ივლისში გახდა სკკპ თბილისის კომიტეტის პირველი მდივანი, ხოლო იმავე წლის 29 სექტემბერს გახდა საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი. მან შეცვალა კორუფციაში მხილებული ვასილ მჟავანაძე. ამ პოსტზე მუშაობდა 1985 წლის 6 ივლისამდე. პარტიაში მუშაობისას დაჯილდოვდა სოციალისტური შრომის გმირის ოქროს ვარსკვლავით. 1976 წლიდან შევარდნაძე კომპარტიის საკავშირო ცენტრალური კომიტეტის წევრი იყო.

საბჭოთა კავშირის საგარეო საქმეთა მინისტრი

1985 წლის ივლისში საბჭოთა „გარდაქმნის“ წამოწყების პარალელურად, მიხეილ გორბაჩოვის მიერ შევარდნაძე დაინიშნა სსრკ-ის საგარეო საქმეთა მინისტრად. იმავდროულად სკკპ XXV-XXVII ყრილობებზე აირჩიეს სკკპ ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრად. ის მონაწილეობდა გერმანიის გაერთიანების შესახებ მოლაპარაკებებში. 1990 წელს ვაშინგტონში აშშ-ის სახელმწიფო მდივანთან, ჯეიმზ ბეიკერთან ერთად ხელი მოაწერა აშშ-სათვის ბერინგის ზღვის აკვატორიის გადაცემას შევარდნაძე-ბეიკერის გამყოფი ხაზის მიხედვით.

1990 წელს გადადგა, „მოსალოდნელი დიქტატურისადმი“ პროტესტის ნიშნად, იმავე წელს დატოვა პარტია. საბჭოთა კავშირის დაშლამდე რამდენიმე თვით ადრე, 1991 წელს, გორბაჩოვის მიწვევით კვლავ დაუბრუნდა მინისტრის პოსტს. იმავე წლის ბოლოს საბჭოთა კავშირის დაშლა ოფიციალურად გაფორმდა ბელოვეჟის შეთანხმებაში, ხოლო მისი საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტი გაუქმდა.

საქართველოში დაბრუნება

1992 წელს საქართველოს პირველი პრეზიდენტი ზვიად გამსახურდია პუტჩის შედეგად თანამდებობიდან ჩამოაგდო ეროვნულმა გვარდიამ. პუტჩისტებმა შევარდნაძე მოისწვიეს მათ მიერ შექმნილი ორგანოს — სახელმწიფო საბჭოს — ხელმძღვანელად. სავარაუდოდ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ამ პროცესებში მხედრიონის ლიდერმა, ჯაბა იოსელიანმა. 1992 წლის 7 მარტს ედუარდ შევარდნაძე თბილისში ჩამოვიდა. 1992 წელს ყოველთა წმიდათა ტაძარში შევარდნაძე მოინათლა მართლმადიდებლური წესით და ეწოდა ნათლობის სახელი გიორგი. რიტუალი შეასრულა მღვდელმა თეიმურაზ ბერიშვილმა. მისი ნათლიები იყვნენ ილია II, საქართველოს კატოლიკოს-პატრიარქი და პოეტი ანა კალანდაძე.[2][3]

1992 წლის 11 ოქტომბერს საპარლამენტო არჩევნებით მოხდა შევარდნაძის ხელმძღვანელობის ლეგიტიმაცია. ის აირჩიეს საქართველოს რესპუბლიკის პარლამენტის თავმჯდომარედ. შევარდნაძე პარლამენტს თავმჯდომარეობდა 1995 წლამდე. ამავე წლებში ის იყო თავდაცვის სახელმწიფო საბჭოს თავმჯდომარე, ხოლო 1993–1995 წლებში თავმჯდომარეობდა საკონსტიტუციო კომისიას, რომელმაც მოამზადა საქართველოს მოქმედი კონსტიტუციის პროექტი. მისი ინიციატივით საქართველო შევიდა დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობაში (დსთ) 1993 წელს. 1995 წელს შექმნა პარტია — საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი, რომელიც წამყვანი პარტია გახდა საქართველოში 1995–2002 წლებში.

შევარდნაძეზე სამჯერ მოაწყვეს თავდასხმა:

1995 წლის ნოემბერში აირჩიეს საქართველოს პრეზიდენტად ხმათა 74%-ით. 2000 წლის 9 აპრილს ხმათა 82%-ით ხელმეორედ აირჩიეს საქართველოს პრეზიდენტად.

გადადგომა

  მთავარი სტატია : ვარდების რევოლუცია.

2002 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობოს არჩევნებში საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი დამარცხდა. იმავე წლის სექტემბერში შევარდნაძემ განაცხადა, რომ 2005 წელს, უფლებამოსილების შეწყვეტის შემდეგ, აპირებს პენსიაზე გასვლას და მემუარების დაწერას. 2003 წელს საპარლამენტო არჩევნებში ოფიციალურად გამარჯვებულად გამოცხადდა შევარდნაძის ბლოკი „ახალი საქართველოსთვის“ ხმათა 21.32 %-ით, ხოლო მეორე ადგილზე პროსამთავრობოდ განწყობილი "დემოკრატიული აღორძინების კავშირი” ხმათა 18.84 %-ით.[4] საერთაშორისო დამკვირვებლებმა არჩევნებში დარღვევები დააფიქსირეს. ოპოზიციამ შევარდნაძეს არჩევნების ბათილად ცნობისკენ მოუწოდა, მისი შედეგების გაყალბების გამო. პრეზიდენტმა უარი განაცხადა არჩევნების შედეგების გაუქმებაზე. რის გამოც ზოგიერთი ოპოზიციური პარტიების წარმომადგენლებმა დაიწყეს საპროტესტო კამპანია და სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა გამოაცხადეს. დემონსტრაციებს შედეგად 2003 წლის 22 ნოემბერს საქართველოს პარლამენტისა და სახელმწიფო კანცელარიის შენობებში მოწინააღმდეგეთა შეჭრა მოჰყვა. შევარდნაძემ საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა, მაგრამ უარი განაცხადა არმიის გამოყენებაზე და 23 ნოემბერს თანამდებობიდან გადადგა.

გარდაცვალება

ედუარდ შევარდნაძე გარდაიცვალა 2014 წლის 7 ივლისს, 86 წლის ასაკში, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ[5][6]. დაკრძალულია კრწანისის რეზიდენციაში, თავისი მეუღლის გვერდით[7].

ოჯახი

ედუარდ შევარდნაძეს ჰყავდა მეუღლე — ნანული ცაგარეიშვილი-შევარდნაძე, რომელიც 2004 წელს გარდაიცვალა. შევარდნაძის ვაჟიშვილი, პაატა, იუნესკოს თბილისის ბიუროს ხელმძღვანელია, ხოლო ქალიშვილი, მანანა, სატელევიზიო ფილმების სტუდიის დირექტორია.

ლიტერატურა

  • ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, გვ. 702, თბ., 1986 წელი.
  • ედუარდ შევარდნაძე, „ფიქრები წარსულსა და მომავალზე“, — თბილისი, 2006

რესურსები ინტერნეტში

სქოლიო

წინამორბედი:
ოთარ ქავთარაძე
საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა მინისტრი
1965–1972
შემდეგი:
კონსტანტინე კეთილაძე
წინამორბედი:
ვასილ მჟავანაძე
საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის პირველი მდივანი
1972 – 1985
შემდეგი:
ჯუმბერ პატიაშვილი
წინამორბედი:
ანდრეი გრომიკო
საბჭოთა კავშირის საგარეო საქმეთა მინისტრი
1985 – 1991
შემდეგი:
ალექსანდრ ბესმერტნიხი
წინამორბედი:
ზვიად გამსახურდია
საქართველოს პრეზიდენტი
1995 – 2003
შემდეგი:
მიხეილ სააკაშვილი