მთავარი მენიუს გახსნა

დიდი კავკასიონი (აზერ. Böyük Qafqaz, რუს. Большой Кавказ) — მთიანი მხარე, რეგიონს ორ ნაწილად ჰყოფს: ჩრდილოეთი კავკასია და სამხრეთი კავკასია. მისი სიგრძეა 1200 კმ (ტამანის ნახევარკუნძულიდან აფშერონის ნახევარკუნძულამდე), სიგანე — 180 კმ. მისი ღერძი არის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი და კავკასიონის გვერდითი ქედი, რომელთაც მთელ სიგრძეზე გასდევს 4000-5000 მ სიმაღლის განივი და გრძივი ქედები. დიდი კავკასიონის სისტემის ყველაზე მაღალი მთაა იალბუზი, რომლის სიმაღლეა 5642 მ. ამ მაჩვენებლით იგი ითვლება ევროპის უმაღლეს მწვერვალად და უსწრებს ცნობილ მონბლანს.

დიდი კავკასიონი
დიდი კავკასიონის ხედი
დიდი კავკასიონის ხედი
კოორდინატები: 43°21′18″ ჩ. გ. 42°26′31″ ა. გ. / 43.35500° ჩ. გ. 42.44194° ა. გ. / 43.35500; 42.44194
ქვეყანა საქართველოს დროშა საქართველო
რუსეთის დროშა რუსეთი
აზერბაიჯანის დროშა აზერბაიჯანი
უმაღლესი წერტილი იალბუზი
სიმაღლე 5642 
სიგრძე 1200 კმ
სიგანე 180 კმ
დიდი კავკასიონი — ამიერკავკასია
დიდი კავკასიონი

დიდი კავკასიონი 3 ნაწილად იყოფა: დასავლეთი კავკასიონი — მონაკვეთი შავი ზღვის სანაპიროდან იალბუზამდე, ცენტრალური კავკასიონი — მონაკვეთი იალბუზსა და მყინვარწვერს შორის, აღმოსავლეთი კავკასიონი — მონაკვეთი მყინვარწვერის აღმოსავლეთით.

დასავლეთი კავკასიონი დაფარულია ხშირი ტყით. 1500 მეტრამდე ზომიერი ფოთლოვანი ტყით, 2500 მეტრამდე წიწვოვანი ტყით, ხოლო ტყის ზოლის ზევით ალპური ტუნდრით. შედარებით მშრალი აღმოსავლეთ კავკასიონი ძირითადად ტყის საფარის გარეშეა.

ევროპა–აზიის საზღვარირედაქტირება

  მთავარი სტატია : ევროპა-აზიის საზღვარი.

დიდი კავკასიონი ითვლება აღმოსავლეთ ევროპასა და დასავლეთ აზიას ბუნებრივ საზღვრად. ევროპულ ნაწილს წარმოადგენს წყალგამყოფი ქედის ჩვდილოეთი მხარე - ჩრდილოეთი კავკასია. აზიურ ნაწილს წყალგამყოფი ქედის სამხრეთი ფერდობი - სამხრეთი კავკასია. აზიური ნაწილის უდიდეს ნაწილს წარმოადგენს მცირე კავკასიონი და აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონი.

XVIII საუკუნის განმარტების მიხედვით საზღვარი კავკასიონიდან ჩრდილოეთით კუმა-მანიჩის ღრმულზე გადიოდა. ეს განზასღვრება გამოიყენებოდა საბჭოთა კავშირშიც მთელი XX საუკუნის განმავლობაში. XIX საუკუნის ნახევრიდან დასავლურ ლიტერატურაში და სამეცნიერო წრეებში საზღვარი ყოველთვის კავკასიონის ქედზე გადიოდა.[1]

წყალგამყოფირედაქტირება

კავკასიონის წყალგამყოფი ქედი 1801 წელს წარმოადგენდა საზღვარს ჩრდილოეთით რუსეთის იმპერიასა და სამხრეთით ოსმალეთის და ყაჯარების მმართველობის ქვეშ მყოფი სპარსეთის იმპერიებს შორის. 1813 წელს რუსეთ ირანის ომში მიღწეული გამარჯვების შემდეგ გაფორმებული გულისტანის საზავო ხელშეკრულების საფუძველზე რუსეთის იმპერიის საზღვარმა სამხრეთ კავკასიაში გადმოიწია.[2] საქართველოსა და რუსეთს დღევანდელი საზღვარ უმეტესად მიყვება კავკასიონის წყალგამყოფ ქედს, გამონაკლისია აღმოსავლეთის მთიანეთი (ხევი, ხევსურეთი, თუშეთი). აზერბაიჯან-რუსეთის საზღვრის უმეტესი მონაკვეთი ასევე კავკასიონზე გადის, გარდა აზერბაოჯანის ჩრდილო აღმოსავლეთ ნაწილში არსებული შემდეგი ხუთი რაიონისა: შაბრანი, ხაჩმაზი, გუსარი, ყუბი, სიაზანი.

მწვერვალებირედაქტირება


დიდი კავკასიონის თოვლიანი მწვერვალები

იხილეთ აგრეთვერედაქტირება

ლიტერატურარედაქტირება

  • Кавказ // Италия — Кваркуш. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — С. 113. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 11).
  • Панов В. Д. Эволюция современного оледенения Кавказа. — СПб.: Гидрометеоиздат, 1993. — ISBN 5-286-00959-X.

სქოლიორედაქტირება

  1. Baron von Haxthausen, "Transcaucasia" (1854); review Dublin university magazine Douglas W. Freshfield, "Journey in the Caucasus", Proceedings of the Royal Geographical Society, Volumes 13–14, 1869.
  2. Encyclopædia Britannica o 1833, vol 5, p. 251.